NieuwsPodcast

De Volkskrant begint wetenschapspodcast: Ondertussen in de kosmos

Ondertussen in de kosmos, heet de podcast van de wetenschapsredactie van de Volkskrant die vanaf nu te beluisteren is. Maar wat is het geheim van een goede wetenschapspodcast?

null Beeld null

Luister nu naar Ondertussen in de kosmos

‘Probeer niet je partner te veranderen, dat lukt toch nooit.’ Over onze persoonlijkheid wordt van alles beweerd, onder meer dat die vast zou staan als je eenmaal volwassen bent. Maar is dat echt zo? Hoe werkt dat bij mensen en –  nu we toch bezig zijn – hoe zit het met de persoonlijkheid van uw kat of hond? We zoeken het uit in de eerste aflevering van Ondertussen in de kosmos, de podcast van de wetenschapsredactie van de Volkskrant. Met gastoptreden van een heuse hoogleraar Animal Personality. 

Luister de podcast Ondertussen in de Kosmos op o.a. Spotify en iTunes.  

‘Gefeliciteerd, u hoort bij de vijf genomineerden voor de Dutch Podcast Award 2019 in de categorie wetenschap.’ Leuk, dacht Frank Beijen, eindredacteur bij het populair wetenschappelijk maandblad Quest en maker van de  zogeheten Questcast, bij het ontvangen van de nominatie. Maar zo bijzonder leek het hem ook weer niet, want hoeveel meer dan vijf Nederlandse wetenschapspodcasts konden er zijn in Nederland? 

Hij ging op zoek en zijn trots groeide met de minuut. Want mijn hemel, wat telt Nederland veel wetenschapspodcasts! Zo’n beetje elke universiteit interviewt eigen onderzoekers, in podcasts met titels als Enkeltje Wetenschap (Universiteit Leiden) of In de Wetenschap (Rijksuniversiteit Groningen). Ook media-organisaties timmeren aan de weg, zoals NRC met Onbehaarde Apen (die vorig jaar de Podcast Award won in het wetenschapsgenre) en de NPO met Focus Wetenschap. En dan hebben we het nog niet eens gehad over het buitenlandse aanbod.

Wat zijn de ingrediënten van een goede wetenschapspodcast? Een van de populairste podcasts met een flinke dosis wetenschap, het Engelstalige Radiolab, laat zien dat een prikkelend mysterie een goede basis is. Zo proberen die makers uit te zoeken wie Einsteins hersenen heeft onderzocht en wat daar wel en niet uit te leren valt over genialiteit.

Een absurde, maar toch prikkelende vraag kan ook een goede aflevering opleveren. Bijvoorbeeld: waarom mensen eigenlijk billen hebben. Of deze: ‘Gedachte-experiment’, begint presentator één van Radiolab. ‘Laten we twee stapels maken. Ene stapel: alle mensen die ooit zijn doodgegaan. Andere stapel: alle mensen die nu leven. Welke stapel is groter?’

Vervolgens ontstaat eerst een komische discussie tussen de twee presentatoren op welke stapel Jezus dan zou moeten liggen, want technisch gesproken, ‘kwam hij terug’, waarna er wordt geconcludeerd dat op de dodenstapel alle mensen liggen die ooit zijn overleden in de geschiedenis van de mensheid, minus één.

Opname van de eerste aflevering van de podcast Ondertussen in de kosmos. Beeld null
Opname van de eerste aflevering van de podcast Ondertussen in de kosmos.

Tussen de grappen door krijgt de luisteraar allerlei interessante wetenswaardigheden geserveerd. Bijvoorbeeld de vraag vanaf wanneer in de oertijd we mensen echt mensen mogen noemen (vanaf zo’n 200 duizend jaar geleden), hoe het zat met kindersterfte door de eeuwen heen, enzovoorts.

Ook een belangrijk ingrediënt voor een goede wetenschapspodcast: kennis van zaken. Podcastpionier Hens Zimmerman, van Zimmerman in Space: ‘Ik vind het prettig als podcasts het risico durven nemen om van het populair wetenschappelijk pad af te stappen en naar de bron te gaan, dus het originele onderzoek van de originele auteur.’ Kortom, ga voorbij de soundbites en persberichten, maar duik de diepte in, om toegankelijk uit te leggen wat de wetenschapper nou écht heeft ontdekt.

Pas daarbij wel op, waarschuwt Beijen (Questcast). ‘Diepgang is goed, maar het moet geen incrowd worden. Bij te veel jargon denkt de luisteraar al snel: o, dit is blijkbaar niet voor mij bestemd.’

Nog een veelgehoord ingrediënt, eigenlijk voor alle podcasts: intimiteit. Bij een podcast hoor je de maker in je oortjes lachen, ademen en zoeken naar woorden bij een gevoelig onderwerp. Alsof hij of zij naast je in de woonkamer zit, of in de treincoupé.

Toch is die intimiteit geen must, blijkt uit een groot onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen waarvoor meer dan duizend podcastluisteraars werden bevraagd. ‘Sommige luisteraars genieten van dat Candlelight-gevoel van iemand die naast je zit’, zegt Amanda Brouwers, een van de onderzoekers van de RUG en zelf podcastmaker bij PodGront. ‘Anderen zien podcasts vooral als een handige manier van informatie-overdracht bij activiteiten waarbij je niet op een scherm of papier kunt kijken, zoals fietsen of de was opvouwen.’

Brouwers wijst erop dat verreweg de meeste podcasts liefdewerk zijn en financieel gezien niet rendabel. Het gratis aanbod is zo groot, en daar zitten zóveel pareltjes tussen, blijkt bij verdere rondvraag, dat je jezelf al gauw de markt uitprijst door een betaalmuur op te werpen. Reclame kan wel wat opleveren, maar vaak niet genoeg om quitte te draaien. Luisteraars om een gift vragen dan? Zelfs bij een wereldhit als Radiolab is minder dan 1 procent van de luisteraars bereid het programma te ondersteunen door de portemonnee te trekken. Het gebrekkige verdienmodel is een van de redenen waarom veel podcasts ook maar relatief korte tijd bestaan.

‘De wereld van de podcasts draait nog grotendeels op de liefde van de makers’, zegt Brouwers. ‘Het is vaak pure intrinsieke motivatie om iets moois te maken, commercie speelt geen rol. Voor veel liefhebbers van podcasts zit daar ook een groot deel van de aantrekkingskracht.’

Hoeveel luisteraars?

Bijna 5 miljoen Nederlanders luisteren weleens naar een podcast, aldus het Nationaal Luister Onderzoek. Een kwart van hen heeft een abonnement op een of meerdere podcasts, die meestal gratis te beluisteren zijn op apps als Spotify en SoundCloud, of via apps of websites van mediakanalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden