De Vierdaagse hoort bij Gelderland, zoals de Elfstedentocht bij Friesland

De marsj van de hete zomer

Van alle mooie streken die Gelderland meent te leveren, moet de Vierdaagse de allermooiste zijn. Geen provincie kan tippen aan een evenement dat haar landschappelijke variëteit zo goed blootlegt. Voor Johan Willemstein reden van een event te spreken, de overtreffende trap van een evenement.

Vierdaagse-marsleider Johan Willemstein. Elk jaar weer moet deze vluchtheuvel opnieuw met stenen worden belegd. Foto Marcel van den Bergh

De 65-jarige Willemstein is marsleider en heeft ook de bijbehorende allure.

Het begrip marsleider laat zich herleiden naar de militaristische herkomst. Rond de vorige eeuwwisseling stond de zorg om de slechte conditie van soldaten aan de basis van het event dat de Vierdaagse zou worden. Niet voor niets liggen Willemsteins wortels bij het leger.

De Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen houdt kantoor in een statig pand aan een statige laan. Een paar dagen voor aanvang van aflevering 101 schallen namen en postcodes door de hal. Laatste deelnemers? Willemstein schudt beslist het grijze hoofd.

De inschrijving werd drie maanden geleden al gesloten, waarbij ruim drieduizend belangstellenden teleurgesteld moesten worden. Uitgaande van een minimum aan wandelcomfort ('een vierkante meter') heeft de Vierdaagse zijn plafond bepaald op 43 duizend. Dat wordt de laatste jaren met gemak gehaald. Geen vierdaagse kan tippen aan de populariteit van die van Nijmegen.

In de aanloop naar het jubileum vorig jaar werd daarom gefantaseerd over internationalisering. Waarom geen grand slam van de wandelsport met vierdaagsen in Australië, China, Amerika en Gelderland? Omdat de overwegingen vooral van commerciële aard waren, heeft Willemstein een streep getrokken door de plannenmakerij.

Vandaag aflevering 1: Gelderland ontvouwt zijn landschap tijdens de Vierdaagse.

Nederland leidt in de zomer een heel ander leven; werk en school maken plaats voor serieuze ontspanning. Bart Jungmann onderzoekt in elke provincie hoe dat verloopt. Wij marsjeren, naar een gedicht van de Vlaming Paul van Ostaijen, door het land. Pikken een graantje mee en houden in elke provincie even halt.

Vooralsnog blijven Nijmegen en Gelderland dus een uniek decor. Dat stad en provincie zo met zichzelf kunnen pronken, is een eigen verdienste. De eerste jaren van zijn bestaan zwierf de Vierdaagse nog door het land. Pas in 1925 zocht het bestuur vaste voet op de grond. Het werd Nijmegen. 'Een van de redenen destijds was dat de bevolking zo enthousiast was', zegt Willemstein. 'Daarin is niets veranderd.'

Inmiddels hoort de Vierdaagse bij Gelderland, zoals de Elfstedentocht bij Friesland. 'Zo'n event opbouwen rond Den Bosch of Breda, daarin geloof ik niet. Je hebt niet langer de geschiedenis, ook niet in de entourage. We hebben hier zo'n enorme traditie opgebouwd.'

Geografisch zou het volgens hem best kunnen. Gelderland heeft echt niet het alleenrecht op mooie streken. 'Natuurlijk, de kenners hebben het altijd over de zevenheuvelenweg. Maar dat is een mythe, hoor. Per saldo zijn dat niet meer dan zeven kleine heuveltjes.' Aan de andere kant: van de grote wandeltochten in Nederland is de Top-3 een Gelderse aangelegenheid. 'We dragen wel uit dat Gelderland een wandelprovincie is.'

Foto de Volkskrant

Op de revers van zijn blauwe werkcolbert prijken de versierselen die vorig jaar van hem een Officier in de Orde van Oranje-Nassau hebben gemaakt. Dit jaar staat in het teken van zijn afscheid. Na tien jaar zet Willemstein een punt achter zijn marsleiderschap.

In 2018 zal Johan Willemstein weer gewoon deelnemer zijn. 'Ik ben medeverantwoordelijk geweest voor de groei. Nu moet ik ook een keer meemaken hoe dat is. Ik vraag me af of ik het leuk ga vinden. Het liefst loop ik toch in mijn uppie.'


'Het is een ijkpunt in het ritme van de stad'

Provinciegenoot Pieter Derks (32), cabaretier

Zijn leven lang woont Pieter Derks in en rond Nijmegen, maar zijn bemoeienissen met de Vierdaagse beperkten zich tot een optreden tijdens een aanpalend feest. 'Ik ben niet zo'n wandelaar en als ik dat wel was, dan wandelde ik waarschijnlijk ergens anders. Ergens waar het rustiger is.'

Toch is hij gehecht aan het evenement. 'Het is een ijkpunt in het ritme van de stad. Na afloop loopt de hele stad op zaterdagochtend leeg. Dan kun je een kanonskogel afschieten in het centrum. Dan begint de vakantie.'

Pieter Derks Foto anp

Behalve dat hij een honkvast type blijkt te zijn, bevalt het wonen Derks in Nijmegen gewoon goed. Linksaf is hij in 5 minuten in de stad voor film of kroeg. Rechtsaf doet hij er net zolang over om de uiterwaarden te bereiken.

Met zijn universiteit, zijn ligging vlak bij Duitsland én zijn turbulente verleden als links bastion biedt Nijmegen bovendien een aangename mengelmoes van menssoorten. 'Veel jeugd. Dat past goed bij mij.'

Zijn band met Gelderland is eerder regionaal bepaald dan provinciaal. Vrij naar koningin Máxima stelt Derks vast: de Gelderlander bestaat niet. In zijn vorm is de provincie oud, zeker als het hertogdom Gelre in de geschiedenis wordt meegenomen. Maar die vorm is te omvangrijk om een karakterologische eenheid op te bouwen.

'Naar boven strekt Gelderland zich uit tot bij Zwolle. Dan kom je zelfs uit bij een stukje biblebelt, dat is een heel andere wereld dan bij ons. Links heb je de Betuwe en rechts kom je uit in de Achterhoek. Daar zijn ze weer heel nuchter. Ik ben getrouwd met een Achterhoekse. Lekker rustig, hoor.'

Optredens in Gelderland vormen dan weer wel een geografische eenheid. 'Een fijn publiek om voor te spelen. Heel anders dan in de Randstad, waar ze behoorlijk afwachtend kunnen zijn.'