Een Himalaya- ofwel Isabelbeer uit Azië.
Een Himalaya- ofwel Isabelbeer uit Azië. © Abdullah Khan, Snow Leopard Foundation

De verschrikkelijke sneeuwman is een Himalayaanse beer, blijkt uit dna-onderzoek

Op de besneeuwde hoogvlaktes van de Himalaya hoef je niet bang te zijn om de Verschrikkelijke Sneeuwman tegen te komen - maar pas wel op voor beren. Dat is de les van een nieuwe dna-analyse van negen geheimzinnige stukjes weefsel en plukjes haar die vanouds worden toegeschreven aan de enigmatische 'yeti' van Tibet. Van de negen weefselmonsters blijken er acht afkomstig van beren, en één van een hond.

Wetenschappers uit Amerika, Azië en Europa verzamelden de yeti-resten uit diverse musea en privécollecties, zoals de lap huid van een yeti-hand die wordt bewaard in een klooster en de poot van een ontbindende 'sneeuwman' die ooit in een grot werd aangetroffen. Maar het dna wijst onomstotelijk uit dat het hier niet gaat om een geheimzinnig, tweebenig aapwezen, maar om beren, noteert het team in vakblad Proceedings of the Royal Society B.

Tweevoeter

Mongoliëdeskundige Tjalling Halbertsma (Rijksuniversiteit Groningen), die een boek schreef over de zoektocht naar de yeti, verbaast het niks. 'Al in 1972 publiceerde onderzoeker John Napier een prachtige studie waarin hij uitlegt dat een beer die bergaf rent zijn achterpoot op de plek zet waar zijn voorpoot stond. Als dat in de sneeuw gebeurt, lijkt het spoor op dat van een tweevoeter.'

Een berenpoot heeft sowieso iets weg van een reusachtige mensenvoet, zegt hoogleraar paleontologie Jelle Reumer (Universiteit Utrecht): 'Beren hebben vijf tenen en zijn net als mensen zoolgangers, die steunen op hun hele voetzool.'

Mythisch wezen

Het niet bestaan van het niet bestaande kun je niet bewijzen

Jelle Reumer, hoogleraar paleontologie

Het is niet voor het eerst dat dna-onderzoek een mythisch wezen ontmaskert. Zo bleek een voorhistorisch ogend 'zeereptiel' dat bij Japan uit zee werd gevist bij nader inzien het overblijfsel van een rottende walvis. Drie jaar geleden wees onderzoek van dertig haarplukjes van mysterieuze tweevoeters zoals de yeti, Bigfoot uit Amerika en Orang Pendek uit Sumatra ook al uit dat ze in werkelijkheid afkomstig zijn van beren, wolven, geiten en een tapir. Maar yeti-aanhangers trokken dat onderzoek in twijfel omdat het bij veel haren niet was gelukt om er dna aan te onttrekken.

De yeti zegt dan ook meer over de mens dan over de dierenwereld, vindt Halbertsma. 'De zoektocht naar de yeti wordt gevoed door een verlangen naar iets onbekends, iets dat nog verborgen is, en dat onbedorven is gebleven', stelt hij. 'De yeti van Kuifje in Tibet is daar een prachtig voorbeeld van. Een harig monster met de prominente schedel van een aapachtige, maar ook met een romantische en zachtaardige inborst die het hulpje van Kuifje redt en meeneemt naar zijn grot.'

Tekst gaat door onder de afbeelding.

Geruchten

De geruchten over de Verschrikkelijke Sneeuwman kwamen begin vorige eeuw op gang toen westerse klimmers de hoogtes van de Himalaya begonnen te verkennen, schetst Halbertsma. 'Op ongekende hoogte vonden ze merkwaardige sporen, op plekken waar nog geen mens was geweest.' Toen in de jaren dertig duidelijk werd dat er in Azië in de prehistorie een drie meter grote aap genaamd Giganthopithecus moet hebben rondgewandeld, was de mythe compleet.

Toch werpen de dna-analyses ook verrassingen op. Zo blijkt uit de nieuwe gegevens dat de zandkleurige Tibetaanse bruine beer een ondersoort is die al zo'n 650 duizend jaar geleden aftakte van de andere beren. Belangrijk om te weten, vindt het team, omdat deze zogeheten Isabelbeer bedreigd wordt. 'Inzicht in hun genetische diversiteit kan helpen in te schatten hoe groot hun populatie is, en de juiste beheerstrategie aangeven', aldus hoofdonderzoekster Charlotte Lindqvist in een verklaring.

Reumer acht de kans 'nul komma nul nul nul nul nul één procent'

Onze lieve heer

En of er echt ergens in de bergen nog een geheimzinnig wezen rondschuifelt? Reumer acht de kans 'nul komma nul nul nul nul nul één procent'. Maar zo lang er gelovigen zijn, zal het verhaal blijven rondzingen, denkt ook hij. 'Het is met de yeti net als met Onze-Lieve-Heer. Het niet-bestaan van het niet-bestaande kun je niet bewijzen.'