De trolleytruck is in aantocht

Vrachtauto’s met een bovenleiding, zijn die de toekomst van het wegtransport?

null Beeld RV
Beeld RV

In een ijzeren ritme trekken ze voorbij,de besneeuwde heuvels, dennenbosjes en de typisch Zweeds rode schuren: het landschap rond de snelweg van Stockholm naar het noordelijke Sandviken is weinig opwindend. Heuvels, bosjes, rode schuur; heuvels bosjes rode schuur; het gaat maar door, tientallen kilometers lang. Tot het monotone beeldrijm wordt doorbroken en de automobilist wakker schrikt: boven de snelweg verschijnt plotseling een bovenleiding.

Een bovenleiding, waar is dat goed voor? Er rijden hier geen treinen of trams. Wel trucks, veel trucks, die via de E16 vanuit de haven van de stad Gävle het achterland bevoorraden. De meeste hebben gewoon een dieselmotor, maar hier komt ook een bijzonder exemplaar voor: een elektrische truck. Niet een met een accu, maar met een pantograaf, een stroomafnemer, die net als een tram of een trein elektriciteit van de bovenleiding tapt. In sommige steden reden zulke trucks lang geleden al. Dat ze nu op de snelweg verschijnen, is nieuw.

Toont Zweden hier de toekomst van het wegtransport?

De voordelen van elektrisch vrachtvervoer zijn evident: minder luchtvervuiling en CO2. Voor vrachtwagens bestaan in Europa nog geen CO2-plafonds zoals die wel voor personenauto’s gelden. Maar dat gaat veranderen. Brussel werkt aan plannen om de uitstoot van kooldioxide door vrachtwagens terug te dringen.

Een voor de hand liggende oplossing is het elektrificeren van trucks. Maar daarvoor zijn dure en kolossale accu’s nodig. Dat is een probleem: hoe groter de accu, hoe minder vracht er mee kan.

Misschien zijn bovenleidingen voor vrachtwagens een idee, bedacht Jan Nylander enkele jaren geleden. Een ‘trolleytruck’ is schoon en stil. De technologie stamt uit de 19de eeuw en is robuust. In onze tijd kan ze een probaat wapen zijn tegen klimaatverandering en luchtvervuiling.

Tijd voor een renaissance, dacht Nylander, projectleider van de elektrische snelweg voor de provincie Gävleborg, enkele jaren geleden. Nylander ging op zoek naar partijen die konden helpen het plan te verwezenlijken. Scania bleek een hybride truck te hebben, Siemens kon de bovenleiding bouwen, regionale transporteurs bleken bereid mee te denken en de Europese Unie zag in het plan een mooie showcase voor haar duurzame transportambities.

Ruim veertig partners werden bijeengebracht om het project van de grond te tillen – van energiebedrijven tot lokale overheden, van wegbeheerders tot de brandweer. Er werd geschetst, gediscussieerd en gebouwd. In de zomer van 2016 had de E16 twee kilometer bovenleiding en Zweden ’s werelds eerste e-snelweg.

‘Toen we vier jaar geleden ­begonnen, werd gezegd dat we ­totale idioten waren. Dat het onmogelijk was’, grijnst Nylander. ‘Nu vervoeren we echte lading van echte klanten.’

De reden dat vervoerders willen instappen is volgens Nylander simpel: ‘Rijden op elektriciteit is vier keer zo goedkoop als op diesel.’ Elke elektrische kilometer betekent kostenbesparingen. ‘Als het goedkoper en beter is, haakt de industrie snel aan’, zegt Nylander tegen een troepje journalisten dat vorige week op uitnodiging van de Europese Commissie naar Zweden was gevlogen.

Even later langs de snelweg voltrekt zich het wonder. Een Scania G360 met oplegger komt in doodse stilte in beweging. Slechts het fluiten van de compressor klinkt als chauffeur Hans Eriksson van Ernsts Express AB het gaspedaal intrapt. Rijden met deze truck is als rijden in elke andere, zegt Eriksson vanachter het stuur. Het enige verschil is de knop op zijn dashboard waarmee hij de pantograaf bedient.

Het voordeel van bovenleiding, zegt de chauffeur, is dat de actieradius in theorie oneindig is. In elk geval zo ver de bovenleiding reikt. En als die er niet is, of als hij een andere vrachtwagen wil inhalen, dan slaat de dieselmotor aan. Afstanden van enkele kilometers kunnen op de accu worden afgelegd.

Het idee lijkt na twee jaar aan te slaan. Er zijn plannen het tracé van twee kilometer uit te breiden tot veertig, zodat de 750 vrachtwagens die hier dagelijks passeren in theorie lokaal emissievrij kunnen gaan rijden. Ook in Duitsland liggen inmiddels drie testtrajecten.

Nu wordt het tijd van pilots naar echte toepassingen te gaan, zegt Nylander. Dat valt nog niet mee. Voor de bouw van elektrische snelwegen geldt hetzelfde als voor vrede op aarde, zegt hij. ‘Iedereen wil het, nu moeten we het alleen nog even doen.’

Er zijn nog wat problemen op te lossen. De bovenleiding is niet gratis: zo’n 2 miljoen euro per strekkende kilometer. ‘Er is nog geen manier om de stroom af te ­rekenen’, zegt Nylander. ‘Je zou de stroom kunnen financieren met een taks op diesel. Of vervoerders sluiten een abonnement af en kunnen dan onbeperkt gebruik maken van de bovenleiding.’

Dan zijn er nog de kosten van de hybride Scania, die tienduizend euro hoger liggen dan die van een vergelijkbaar dieselexemplaar. De pantograaf kost ook nog dertig mille. Willen verladers deze investeringen doen? De marges in de sector zijn flinterdun en de verkoop van ‘gewone’ hybride trucks loopt al niet best, merken fabrikanten. Reden: de meerprijs wordt domweg niet terugverdiend. ‘Dat komt ook door de lage olieprijs van de afgelopen jaren’, zegt ­Urban Wästljung, manager duurzaam transport bij Scania.

Bij Daf Trucks in Eindhoven herkennen ze dit beeld. De Nederlandse truckfabrikant kwam tien jaar geleden al met een hybride truck, met beperkt verkoopsucces. ‘Onze klanten maken enorm veel kilometers, dus brandstof vormt een belangrijke kostenpost’, zegt Ron Borsboom, directeur productontwikkeling bij Daf. Lager verbruik betekent lagere kosten. Door te werken aan lagere weerstand in de aandrijflijn, efficiëntere motoren, betere aerodynamica en banden en door elektronische hulpsystemen die de chauffeur ondersteunen bij efficiënt rijden, weet Daf bij elke nieuwe generatie het verbruik met een paar procent te verminderen.

Hybride is nu nog een dure technologie en de brandstofkostenbesparingen op lange afstanden zijn nog te beperkt om de investering terug te verdienen. ‘Bij constante snelheden is een dieselmotor extreem efficiënt en schoon’, zegt Borsboom. De komende tien jaar zal de dieselmotor daarom nog wel het hart van de meeste aandrijflijnen vormen, denkt hij.

Het alternatief – de accutruck – kent op de lange afstand veel nadelen. Borsboom weet het rijtje zo op te dreunen: de aanschafkosten zijn hoog, de actieradius te gering, het gewicht is hoog, de betrouwbaarheid op de lange termijn is onvoldoende bewezen. Daarmee is de restwaarde van e-trucks onzeker. Allemaal risico’s waarop verladers niet gek zijn. ‘In bedrijfseconomisch opzicht is de accu nog geen geweldige propositie’, zegt Borsboom. ‘En dan heb ik het nog niet eens over het ontbreken van een goede laadinfrastructuur.’

Is de accutruck daarmee bij voorbaat afgeschreven? Verre van dat, zegt Borsboom. Trucks voor lokaal transport – zoals vuilniswagens – leggen beperkte afstanden af en keren doorgaans terug op het honk, waardoor opladen gemakkelijker is. Dat maakt ze interessant. Bovenleidingen kunnen enkele van de nadelen van accu’s ondervangen, zegt Borsboom. ‘Maar ze bieden niet het antwoord op alle vragen. Wie betaalt bijvoorbeeld de aanleg? Daarover wordt nog volop over gediscussieerd.’

Begin eerst eens rond havens, zoals de Maasvlakte, zegt Erik Koopman, business development manager bij Siemens Mobility. ‘Daar is veel lokaal zwaar vrachtverkeer en is luchtkwaliteit een thema.’ Hier kan bovenleiding zeker een rol van betekenis krijgen, denkt Koopman.

Op de korte baan gloort dus hoop voor elektrisch transport, al dan niet met bovenleiding. Maar de rol van diesel is nog lang niet uitgespeeld, stelt Borsboom. ‘Op de langere afstand is er simpelweg geen alternatief.’

Accu

De Zweedse e-trucks hebben ook een accu van 18 kilowattuur. Hiermee kan een combinatie ongeveer tien kilometer rijden. Daarna neemt de dieselmotor het over. Ter vergelijking: de accu van de Nissan Leaf is twee keer zo groot. De accu in de truck wordt ook gebruikt om energie in op te slaan die vrijkomt bij het remmen en om de bovenleiding te ontzien als een rijtje trucks vanuit een file weer in beweging komt en kortstondig veel stroom wordt onttrokken aan de bovenleiding.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden