Medische doorbraakDe Pil

De pil liet vrouwen voor het eerst helemaal zélf beslissen

Houd moed. In het verleden wisten wetenschappers onwaarschijnlijke medische doorbraken te behalen. Deze week: de anticonceptiepil.

Beeld Olivier Heiligers

Wat was het probleem?

De behoefte moet sterk geweest zijn. Het kruidplantje Silphium, dat in de oudheid langs de Libische kust groeide, stierf al in de eerste eeuw na Christus uit door aanhoudende populariteit. Grieken en Romeinen plukten het massaal van de hellingen als anticonceptiemiddel voor vrouwen, aldus de medisch historicus John M. Riddle in zijn naslagwerk over geboortebeperkingsgeschiedenis.

Hoewel zelf bepalen of je een kind krijgt voor de meeste vrouwen in rijke landen nu vanzelfsprekend lijkt, was dat millennialang nogal een hachelijke zaak. Voorafgaand aan seks smeerden Egyptenaren weleens honing, acaciabladeren en textiel in de vagina om sperma te blokkeren. Ook een optie: condooms van dierenhuiden. En anders kon de man nog altijd voor het zingen de kerk uit, mits hij daar een beetje controle over had.

Dat laatste illustreert goed het grotere probleem: zolang voorbehoedsmiddelen de seks zelf ongemakkelijk maken, moet je het als vrouw treffen met een man die een beetje meewerkt. Dan blijf je als vrouw dus afhankelijk van de man, zegt historicus Eva Rensman. ‘De vrouwen dragen ook nog eens alle risico, want de zwangerschap en bevalling konden vroeger levensgevaarlijk uitpakken.’

Het keerpunt

Maar dan komt er een revolutie aan. Terwijl het naoorlogse Nederland meer en meer openstaat voor moderne voorbehoedsmiddelen, zoals de gedoogverkoop van condooms, verschijnt in 1962 de anticonceptiepil. De pil zit vol hormoonachtige stoffen en blokkeert daarmee de eisprong. Dat voorkomt meer dan 99 procent van de zwangerschappen. In een mum van tijd slikken honderdduizenden vrouwen het middel, schrijft Rensman in haar boek De pil in Nederland. ‘De tijd was er precies rijp voor’, zegt ze.

Zelfs de katholieke gemeenschap staat er relatief open voor, blijkt uit promotieonderzoek van historicus Marloes Hülsken van de Hogeschool Arnhem en Nijmegen. Het hielp dat de pil eerst op de markt kwam als middel om menstruatieklachten te verhelpen, legt Hülsken uit. ‘Onvruchtbaarheid was dan een handige bijwerking waar niemand al te moeilijk over deed.’ In een historische televisietoespraak in 1963 noemt bisschop Bekkers geboorteregeling een ‘gewetenszaak tussen de gehuwden’. God had er weinig meer over te zeggen.

Bijzonder aan de pil is dat voor het eerst in de geschiedenis een vrouw vrijwel helemaal zelf kan besluiten of ze zwanger wordt. Maar omdat vooral gehuwde vrouwen het middel in de beginjaren op recept kunnen krijgen, blijven jonge en ongetrouwde vrouwen even achter. Vanaf 1970 verandert dat: het aantal tienermeisjes dat ‘moet trouwen’ is in de jaren negentig tien keer kleiner, schrijft het Nederlands Tijdschrift voor de Geneeskunde (NtvG).

Hoe staat het er nu voor?

De pil is extra bijzonder omdat geen enkel ander ‘geneesmiddel’ zo massaal wordt geslikt door gezonde mensen, schrijft Carl Djerassi in The BMJ. Daardoor liggen bijwerkingen ook meer dan ooit onder een vergrootglas. ‘Er waren ook wel wat schandalen’, zegt Rensman. Zo kon een vroege versie van de pil trombose veroorzaken. De moderne pil is in principe veilig, maar de bijwerkingendiscussie blijft. Een nieuwe huisartsenrichtlijn weegt nu bijvoorbeeld ook psychologische klachten mee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden