WetenschapKlopt dit wel?

De oceaan warmt op met de energie van vijf atoombommen per seconde – Klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: de oceaan warmt op met de energie van vijf atoombommen per seconde.

Beeld Getty

Van wie komt die claim?

Het gaat nu zó hard met de opwarming van de aarde, dat experts en journalisten moeite hebben om uit te drukken hoeveel heter het precies wordt. Zeker toen afgelopen week bleek dat 2019 opnieuw een bijzonder heet jaar was. Nederlandse media rapporteerden dat nieuws nog vrij zakelijk, namelijk met de mededeling dat het ’t één-na-warmste jaar in de recente geschiedenis was en de oceanen zelfs meer hitte hebben opgenomen ‘dan ooit gemeten’. Daarentegen dook een beeldende vergelijking op in Engelstalige media en verder op internet: de oceanen zouden opwarmen met de energie van liefst 5 Hiroshima-atoombommen per seconde.

Klopt het?

‘Het is een simpel sommetje’, reageert hoogleraar en klimaatwetenschapper Guido van der Werf van de Vrije Universiteit Amsterdam. Om te beginnen bij de warmte in zee. Klimaatwetenschappers houden dat bij met het zogeheten Argo-netwerk: een systeem van bijna vierduizend ronddrijvende boeien, verspreid over alle oceanen. Die meten de temperatuur in de bovenste 2 kilometer van de waterkolom. In de afgelopen 25 jaar legden ze daar een temperatuurtoename vast van 0,075 graden Celsius.

De locaties van alle Argo-temperatuurmetingen in de oceanen op 21 januari 2020.Beeld Argo Program / www.argo.ucsd.edu

‘Dat lijkt heel weinig’, zegt Van der Werf. ‘Maar aan het oppervlak gaat het harder en het kost veel energie om water op te warmen.’ Die energie loopt flink op: het gaat om een paar honderd joules per liter, en dat dan dus maal miljoenen kubieke kilometers zeewater. In 2019 kwam er 228 zettajoules (zetta betekent: zet er 21 nullen achter) aan warmte bij, volgens de meest recente analyse van Amerikaanse en Chinese klimaatwetenschappers, waar ook de nieuwsberichten op gebaseerd zijn.

Die 228 zettajoules delen door de energie van de Hiroshima-bom is vervolgens relatief eenvoudig. De bom ‘Little Boy’ knalde met een energie gelijk aan 15 kiloton TNT, beschreven door de Amerikaan John Malik van Los Alamos National Laboratory, wat neerkomt 63 terajoules (ditmaal 12 nullen). Dat levert 3,6 miljard bommen op in 25 jaar. Het zijn er dan 4,6 per seconde. Van der Werf: ‘Dus vier tot vijf bommen lijkt mij de juiste conclusie.’

Ook Gert-Jan Reichart, hoogleraar mariene geologie aan het Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek (NIOZ) en hoogleraar aan de Universiteit Utrecht, bevestigt dat de berekening klopt. Maar hij vindt de vergelijking zelf wel raar. ‘Er komt bij atoombommen ook veel andere ellende vrij, zoals straling.’ Logischer vindt hij een vergelijking in The Guardian: de oceaan warmt met evenveel energie op als wanneer elke persoon op aarde 100 magnetrons dag en nacht laat draaien. Pure hitte.

Hoe dan ook vinden de onderzoekers de oceaanwarmte zélf een juiste maat voor de opwarming van de aarde: de zeeën nemen namelijk 93 procent van alle extra warmte op, waardoor er een vertraging op klimaatverandering zit. Zou al die warmte direct door de atmosfeer worden opgevangen, berekende Reicharts NIOZ-collega Femke de Jong, dan zou de lucht nu 53 graden warmer geweest zijn.

Eindoordeel

Ja, het klopt: de oceanen warmen elke seconde met evenzoveel energie op als uit vijf atoombommen. De oceaanopwarming zélf is een goede maat voor de opwarming van aarde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden