REPORTAGE

De nare sporen van DuPont

Ex-werknemers en omwonenden van chemiefabriek DuPont in Dordrecht zijn bezorgd. Kregen ze kankerverwekkende stoffen binnen? 'Het ziet eruit alsof er veel verwegen is.'

Exterieur van chemieconcern DuPont in Dordrecht. Mensen die in de buurt hebben gewoond van de chemiefabriek DuPont/Chemours, zijn jarenlang via de lucht blootgesteld aan de stof perfluoroctaanzuur (PFOA).Beeld anp

Ze fakkelen weleens wat af, maar wat? 'Het kan gewoon stoom zijn.' En er gaat 'best wel een keertje een alarmpje af'. Verder was chemiefabriek DuPont in Dordrecht altijd een prima overbuur, zegt Gijs Herwig (67). 'Er lag geregeld een informatiekrantje in de bus en na een rondleiding hebben we allemaal een koekenpan met antiaanbaklaag mee naar huis gekregen.'

Herwig, tot zijn pensioen persvoorlichter bij de politie, woont sinds 1970 aan de Baanhoek in Sliedrecht, aan de andere oever van de Merwede. Dat krantje van DuPont heeft hij al in geen tijden meer gezien en die teflonpan heeft een nare bijsmaak sinds de angst voor PFOA (ofwel C8). Die kankerverwekkende stof benutte het bedrijf jarenlang voor de productie van teflon.

De onrust ontstond toen bleek dat bij een vergelijkbare fabriek in de Verenigde Staten C8 in het drinkwater was gekomen. Daar vergoedde DuPont zeventigduizend bloedtesten. Nabestaanden van een kankerpatiënt kregen 1,6 miljoen dollar schadevergoeding en er lopen nog 3.500 claims.

35 duizend inwoners blootgesteld

Hier deed het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) onderzoek. Het tekende op een kaart rond DuPont een risicogebied in waar, tot 2002, mogelijk 35 duizend inwoners van Dordrecht en Sliedrecht via uitstoot werden blootgesteld aan C8.

'Wij zitten dus in die donkerblauwe vlek van het RIVM', zegt Arco van Houwelingen (47), die al ruim 25 jaar aan de Baanhoek werkt bij Drinkwaard Motoren, dat motoren verkoopt en onderhoudt voor de pleziervaart. 'Toen werden we wakker natuurlijk. We hebben alle personeel aangemeld voor een bloedproef, maar verder nog niets gehoord.'

Van Houwelingen is niet zo gauw in paniek, maar toch. 'Het ziet eruit alsof er veel verzwegen is. En de onrust wordt dagelijks gevoed in de pers, door het AD en lokale media.'

In afwachting van een groter bloedonderzoek, dat staatssecretaris Dijksma heeft aangekondigd, liet het AD een ex-werknemer van DuPont en zijn vrouw testen. De waarden in hun bloed bleken veel hoger dan de maximale normen die het RIVM had verondersteld, terwijl ze buiten de gevarenzone van het RIVM woonden.

'Iedereen kan nu voor 82 euro zijn bloed laten testen. Dat is veel geld. En dan nog: wat moet je als de waarden hoog zijn?', zegt het Sliedrechtse PvdA-raadslid Anton van Rees. 'Het spul valt niet te verwijderen uit het lichaam, maar mensen hebben het recht te weten of ze extra risico's lopen.' Inmiddels hebben vierhonderd mensen zich bij hem gemeld met hun zorgen. 'Tot uit Groningen, want niet iedereen woont nog hier.'

Afgelopen weekend bracht EénVandaag nog meer verontrustend nieuws. Zeker 33 vrouwen die bij de lycra-fabriek van DuPont hebben gewerkt, zouden te kampen hebben gehad met miskramen en vroeggeboorten. De oorzaak: het zwaar giftige oplosmiddel DMAc.

Exterieur van chemieconcern DuPont in Dordrecht.Beeld anp

Onrust en boosheid

'Dat maakt nog meer boosheid en onrust los', zegt PvdA'er Van Rees. 'De vrouwen droegen geen beschermende kleding, terwijl DuPont al sinds 1980 strenge richtlijnen voor DMAc had. De Arbeidsinpectie is kennelijk blind gevaren op papieren controles. Als het zo ging bij de lycrafabriek, dan vrees ik dat het bij de teflon niet veel beter was.'

Aan de linkeroever van de Merwede, aan de poort van het chemiecomplex, valt weinig rumoer te bespeuren. 'Ik krijg niemand voor de camera', zegt bestuurder Piet Janssen van FNV Bondgenoten. 'Het is paradoxaal, meestal staat de vakbond vooraan, maar vooralsnog roeren alleen enkele ex-werknemers en onwonenden zich.' Janssen wacht op een rapport van de inspectie. 'De stemming kán omslaan als daar alarmerende dingen in staan.'

Willem Buitelaar, de woordvoerder van DuPont, kiest zijn woorden met zorg. 'Over welke risico's heeft u het precies? Voor de teflonproductie moet ik u doorverwijzen naar Chemours.' DuPont bracht de teflon vorig jaar wereldwijd onder in een zelfstandige, beursgenoteerde onderneming, maar is wel nog de grootste aandeelhouder van Chemours.

De lycraproductie begon in 1964 bij DuPont en werd in 2004 verkocht. 'In 2006 werd de lycraproductie hier vervolgens beëindigd. Die fabriek is afgebroken', aldus Buitelaar. In Dordrecht maakt DuPont tegenwoordig met driehonderd werknemers de lichte stevige kunststof Delrin, een acetaalhars voor de auto- en luchtvaartindustrie, en plastic voor de vacüumverpakking van kaas en vleeswaren.

DuPont kent de zorgen over schadelijke stoffen bij de productie van teflon en lycra. 'Met feitelijke informatie proberen we de onrust weg te nemen', zegt Buitelaar. 'Het heeft bij ons intern de aandacht.' De communicatieman van Chemours is dinsdag niet bereikbaar voor commentaar.

Op de Baanhoek, waar een roodwitte langeafstandswandeling langs de rivier loopt en een dijkhuisje honing van de imker aanprijst, wordt afgewacht. 'Ik had ze altijd hoog zitten', zegt Gijs Herwig, kijkend naar het chemische complex. 'Mensen hebben het over medische klachten en vragen zich af of het door DuPont komt. Naar mijn idee hebben ze veel onder de pet gehouden. Dat valt me erg van ze tegen.'

'Zeer zorgwekkende stoffen' bij DuPont

Wat is C8?
Perfluoroctaanzuur, beter bekend als C8 of PFOA, is een synthetische stof die in tal van producten is verwerkt. Het patent is van de Amerikaanse chemiereus DuPont. C8 werd gebruikt voor de productie van teflon. Het water-, vet- en vuilafstotende teflon is vooral bekend van de antiaanbaklaag in pannen. Teflon zit in kleding, voedselverpakkingen, sportartikelen, verf, tapijten, matrassen en zonnebrillen. In 2012 stopte DuPont met het gebruik van C8.

Hoe gevaarlijk is C8?
De stof staat op de lijst van 'zeer zorgwekkende stoffen' van het RIVM, omdat hij mogelijk kankerverwekkend is en schadelijk voor de voortplanting. C8 is moeilijk afbreekbaar. Het kan zich ophopen in het lichaam. Bij kleine concentraties - het RIVM hanteert een grenswaarde van 89 microgram per liter bloed - is er volgens dit instituut geen gezondheidsrisico. Bij langdurige blootstelling en overschrijding van de grenswaarde zijn nadelige effecten op de gezondheid niet uit te sluiten. C8 wordt in verband gebracht met oogletsel, nierkanker, blaaskanker, aandoeningen aan de schildklier en schade aan het ongeboren kind. Volgens Atie Verschoor, chemicus bij expertisecentrum ECEMed in Arnhem, zijn de risico's voor de vruchtbaarheid zodanig dat voor mannen en vrouwen in de vruchtbare leeftijd geen veilige grenswaarde valt aan te geven.

Wat is DMAc?
DMAc, voluit dimethylaceetamide, is een kleurloos oplosmiddel voor de productie van kunstvezels zoals lycra. Het wordt ook in de farmaceutische industrie gebruikt bij het maken van medicijnen.

Hoe gevaarlijk is DMAc?
Net als C8 staat DMAc op de RIVM-lijst van 'zeer zorgwekkende stoffen'. Ook in een interne veiligheidsinstructie van DuPont wordt gewaarschuwd voor de gevaren. Als de stof over een langere periode wordt ingeademd of door de huid wordt opgenomen, kan het leiden tot lichamelijke schade, vooral aan de lever, zo meldde DuPont zelf ooit. Verschoor somt een lange lijst gezondheidsrisico's op: nadelige invloed op de vruchtbaarheid en mogelijke schade aan het ongeboren kind, irritatie aan ogen en luchtwegen, hoesten, duizeligheid, hoofdpijn, zweren in de slokdarm en hoge bloeddruk.

(Kader door: Cor Speksnijder)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden