De menselijke maat: een hol en uitgewoond cliché

Jean-Pierre Geelen fileert vermakelijke vaktaal, ergerlijke vaagtaal en andere taalmerkwaardigheden. Deze week: het duizenddingendoekje van Den Haag.

Jacques Monasch.Beeld anp

Het begon allemaal met Jacques Monasch, de PvdA-mastodont die nieuwe wegen zegt in te slaan met een eigen partij. Hij werd geïnterviewd op de televisie en daar zei hij het, terloops in een tussenzin, met de dictie die pretendeerde dat het normaal was: 'De menselijke maat moet weer centraal staan.'

Baf! De menselijke maat. Dat was lang geleden. Hoewel je het bij nader onderzoek nog volop tegenkomt bij ambtenaren, managers en bestuurders. Zeg 'de menselijke maat' en je bevindt je automatisch in fuserende regioziekenhuizen, politiekorpsen en het ingewikkelde woud vol regeltjes, steevast bedacht door 'technocraten in Den Haag', dan wel 'aan het bureau'.

De uitdrukking is een hol en uitgewoond cliché. Binnenhofbargoens. Daar is de menselijke maat ooit zoekgeraakt en hij moet altijd terug. Al decennia lang. Zie ook het achterneefje 'maatwerk'.

Het mooie is, dat het een multifunctionele uitdrukking is. Het duizenddingendoekje van de politicus die de boel zegt op te schonen. Iedereen, ongeacht kleur, oorsprong of partij, kan het onbeperkt bezigen. Onderwijs? Gezondheidszorg? Infrastructuur? Milieu? Wie empathie wil tonen, zegt met de juiste toon iets als: 'Waar het om gaat, is dat de menselijke maat terug moet.'

Klaar als een klontje.

Maar wat betekent het? Op internet geeft een emeritus professor doctor van Nijenrode (daar weten ze alles) een definitie: 'De menselijke maat betreft de integrale aspecten, zoals duurzaamheid en kleefstof in de samenwerkingsverbanden tussen samenleving, organisatie en medewerker, gericht op wederkerigheid in het realiseren van gewaardeerde opbrengsten.' Goedemorgen.

In deze krant dook de uitdrukking op in de jaren negentig van de vorige eeuw. In ons archief bevindt zich een opiniestuk van 10 januari 1998, door ene Jacques Monasch, toen nog werkzaam bij de Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijk bureau van de PvdA. De democratie was ver te zoeken in de gemeentepolitiek, betoogde hij in een gewichtige bijdrage. 'De menselijke maat' kwam driemaal voor in zijn stuk. 'De aandacht voor de menselijke maat komt nu in het nieuwe landelijke programma van de PvdA in veel teksten terug', constateerde hij tevreden. Je kunt onmogelijk beweren dat hij niet consequent is in zijn pleidooi.

Het stuk toont tevens: wie met de menselijke maat nu nog denkt een nieuwe weg in te slaan, heeft het mis. Het smaakt naar nieuwe politiek in oude zakken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden