interview Bioloog Judy Shamoun-Baranes

De meeuw bij de viskraam komt van ver: ‘Meeuwen hebben een uitstekend geheugen en een mentale kaart van de omgeving’

Een meeuw. Beeld ANP

Experts snappen er niets van: meeuwen blijken soms enorme afstanden af te leggen om een favoriete vuilnisbelt of viskraam – ‘Henk’s Haring’ in Amsterdam! – keer op keer op te zoeken. Maar waarom eigenlijk? Bioloog Judy Shamoun-Baranes, volgende week maandag te gast in het Volkskrant KennisCafé, heeft wel zo’n vermoeden.

Het ging eigenlijk gewoon om hun vlieggedrag. Meeuwen kunnen zweefvliegen op de wind, maar ook klapvliegen met hun vleugels. Hoe zou een meeuw zijn tijd in de lucht eigenlijk over die twee verdelen? En waar vinden ze hun voedsel? Dat waren de vragen die bioloog Judy Shamoun-Baranes (UvA) en haar collega Kees Camphuysen van het Nederlands instituut voor onderzoek der zee (NIOZ) in hun hoofd hadden toen ze zo’n tien jaar geleden een meeuwenkolonie op Texel van gps-zendertjes voorzagen.

Maar dit jaar is het tweetal er maar een tweede kolonie bij gaan volgen, in IJmuiden ditmaal. Want wat de biologen zagen, was zó krankzinnig en onverwacht, dat Shamoun er nog steeds niet over uit kan.

‘Je zou zeggen: een meeuw is een meeuw. Maar we ontdekten dat er enorme individuele verschillen zijn in gedrag. Sommige gaan naar zee, weer andere blijven dichtbij de kolonie. En je hebt er ook die helemaal van Texel naar Amsterdam vliegen. Daar blijken ze steeds dezelfde vaste plekken op te zoeken. De Erasmusgracht in Amsterdam-West. Het Stationsplein. Een restafvalcentrum in Amsterdam-Noord. Henk’s Haring, een viskraam in de Jordaan. Dat is verrassend en nieuw.’

Waarom doen ze dat?

‘Ja, waarom doen ze dat? Waarom zouden ze elke dag tachtig kilometer op en neer vliegen om op een vaste plek eten te halen? We weten het niet.’

Maar u moet toch een vermoeden hebben.

‘We denken dat ze dit ergens hebben geleerd, en dat ze dat patroon, als ze het eenmaal hebben ontwikkeld, vasthouden. Ze weten op de een of andere manier: op deze plek moet ik zijn voor voedsel. En dat blijven ze doen. Vandaar dat we dit jaar zijn begonnen jonge meeuwen te volgen. We willen te weten komen: is dit geleerd gedrag, worden ze misschien meegenomen door hun ouders?’

U zag zelfs meeuwen vanaf Texel helemaal naar Engeland vliegen.

‘Een ging naar een voetbalstadion, een ander naar een afvalscheidingscentrum. Kennelijk hadden ze in de gaten dat daar fish en chips te halen is, of zoiets. Vanuit ecologisch oogpunt is dat heel fascinerend. Wij biologen gaan er altijd van uit dat vogels zich zo optimaal mogelijk verplaatsen, op een manier die zo min mogelijk energie kost. Maar misschien klopt dat helemaal niet. Misschien is zoals deze meeuwen het doen de beste strategie voor het overleven van de populatie. Of misschien kost hun vlieggedrag toch minder energie dan we dachten.’

Hoe weten die meeuwen eigenlijk de weg?

‘Ik denk niet heel anders dan zoals jij of ik dat doen: door te kijken. Dit zijn slimme dieren, met een uitstekend geheugen. Ze hebben een mentale kaart van de omgeving, aan de hand van herkenningspunten die ze onderweg zien.’

Als ik een meeuw was, en u zou me één vraag mogen stellen, welke zou dat zijn?

Ze denkt lang na. ‘Eigenlijk ga ik dan terug naar mijn oorspronkelijke vragen over vlieggedrag: wat is je favoriete weersomstandigheid om te vliegen? Vind je het het leukst in harde wind, of als je opstijgt op de warme lucht boven het land? Wat vind je het leukste? Dat zou ik willen weten. Hoe is het om te vliegen?’

Ze lacht onbedaarlijk: ‘Een heel onwetenschappelijke vraag, vind je niet?’

De Grote Vogelshow

KennisCafé over vogels, vogelgedrag en vogelen. 17 juni, De Balie, Amsterdam, 20.00-22.00. Voor meer informatie en kaarten, klik hier

Waar interessante en spraakmakende verhalen online en in de krant ophouden, gaat het Volkskrantgeluid verder. Wat is een zwart gat precies? En hoe gaat het eraan toe in tbs-klinieken? Onze verhalenmakers leggen het uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden