De maan opmeten en dan te pletter slaan

NASA gaat de maan in kaart brengen en schiet een projectiel af op de zuidpool, waar misschien ijs ligt. En Nederland spreekt straks een woordje mee. Misschien.

Het is inderdaad even wennen, geeft Tony Colaprete toe. Je werkt een paar jaar aan een satellietproject, en als alles goed gaat heb je straks vier minuten meetgegevens en een hoop schroot. De rakettrap en de ruimtesonde die komend najaar op de maan te pletter moeten slaan, hebben heel bewust geen ‘persoonlijke’ namen gekregen. Je zou je er eens mee identificeren, wil Colaprete maar zeggen. ‘Uiteindelijk gaat het om de onderzoeksresultaten.’ Als er ijs wordt ontdekt op de maan, is dat helemaal fantastisch.

Volgende maand is het veertig jaar geleden dat Neil Armstrong als eerste mens voet op de maan zette. Aanstaande woensdagavond gaat NASA opnieuw naar de maan. Niet bemand – dat duurt nog ruim tien jaar – maar wel om het dichtstbijzijnde hemellichaam minutieus in kaart te brengen, op te meten en door te lichten.

En om op zoek te gaan naar geschikte plekken voor toekomstige bemande maanlandingen. Misschien wel in de buurt van de zuidpool van de maan, waar bergtoppen zijn die vrijwel continu zonlicht vangen (goed voor de energievoorziening), en mogelijk ijs zit in de schaduw van de kraters.

Maanrace
De Verenigde Staten zijn onbedoeld de hekkensluiters van een nieuwe onbemande maanrace. Europese, Chinese en Japanse maanverkenners hebben de afgelopen jaren flink wat metingen verricht en zijn inmiddels op de maan te pletter geslagen (de Japanse Kaguya-sonde kwam afgelopen woensdag aan zijn eind); de Indiase Chandrayaan-1 draait nog steeds zijn baantjes rond onze naaste buur in het heelal. NASA timmerde in de jaren negentig wel aan de weg met ruimtesondes Clementine en Lunar Prospector, maar de Lunar Reconnaissance Orbiter die komende week gelanceerd wordt, is de grootste en geavanceerdste maanverkenner ooit.

Het inslagproject van Colaprete, planeetonderzoeker bij NASA’s Ames Research Center in Californië, lift met de lancering van de grote ruimtesonde mee. Het mag dan wat minder ambitieus zijn, het is beslist een stuk spectaculairder. Terwijl de Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) straks op 50 kilometer hoogte zijn baantjes over de polen van de maan trekt, en nauwgezet oppervlak, hoogteverschillen en temperatuur in kaart brengt, slaat Lunar CRater Observation and Sensing Satellite (LCROSS) op donderdag 8 oktober te pletter op de bodem van een krater bij de zuidpool, waar nooit een straal zonlicht komt.

LCROSS bestaat uit twee delen. De ‘herdersatelliet’, zoals Colaprete en zijn team de ruimtesonde noemen, zit boven op de tweede trap van de Atlas-raket. Samen komen ze in een steile, langgerekte baan om de aarde terecht, met het verste punt vlak bij de maan. Op 8 oktober worden ze ontkoppeld en slaat de 2.300 kilogram zware rakettrap te pletter. ‘Daarbij ontstaat een krater van ruim twintig meter in middellijn, en een meter of vier diep’, zegt Colaprete. ‘We verwachten dat er 350 ton materiaal de ruimte in wordt geblazen.’ De herdersatelliet vliegt dwars door de inslagpluim heen, meet de samenstelling en stort vier minuten later zelf ook neer.

Commerciële ruimterobot
Ook zachte maanlandingen staan de komende tijd op het programma. Alleen worden die voorlopig niet door NASA uitgevoerd, maar door kleine ruimtevaartbedrijfjes die meedingen naar de Google Lunar X Prize van 30 miljoen dollar. De prijs gaat naar de eerste commerciële ruimterobot die voor 2013 een zachte landing maakt, minstens 500 meter op het maanoppervlak aflegt en videobeelden naar de aarde zendt. Een van de kanshebbers is het project Odyssey Moon, dat over tweeënhalf jaar van start moet gaan. Bijzonder detail: als alles meezit, vliegt er een Nederlands instrument op deze Moon One Lunar Lander mee.

‘Eind dit jaar hopen we de financiering rond te hebben’, zegt Erik Laan, technisch specialist bij TNO Science & Industry. Er wordt intensief samengewerkt met de TU Delft en de Vrije Universiteit in Amsterdam, en druk overlegd met mogelijke sponsors, waaronder Heineken. Het Raman/LIBS-instrument – er moet nog een betere naam worden verzonnen – gebruikt lasers en spectrometers om nauwkeurig de samenstelling van bodemmonsters te bepalen. ‘We landen vlak bij de Apollo 15, waar donker materiaal uit de mantel van de maan aan het oppervlak ligt’, zegt Laan. ‘De metingen moeten meer informatie geven over de ontstaansgeschiedenis van de maan.’

Mocht de Nederlandse deelname aan Odyssey Moon niet doorgaan, dan wordt dezelfde technologie in elk geval toegepast in de toekomstige Europese ExoMars die in 2016 gaat zoeken naar sporen van leven op Mars.

Ook Tony Colaprete kijkt verder dan 8 oktober 2009. ‘Een inslag zoals die van LCROSS is een relatief goedkope manier om de samenstelling van een hemellichaam te onderzoeken.’ Op zijn bureau liggen ideeën voor soortgelijke missies naar kometen, planetoïden en de kleine Marsmaan Phobos.

De Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) voorafgaand aan lancering naar de maan. (AFP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden