WILD IDEEInvloed van de maan

De maan bespeelt misschien tóch de mens

De wetenschap barst van wilde ideeën die nog onbewezen zijn. Maar hoe overtuigend zijn ze? Deze week: heeft de maan dan toch invloed op onze gezondheid?

Beeld Olivier Heiligers

Wat is het idee?

Daar is-ie weer, terug van weggeweest: de maan. Die heeft misschien toch meer invloed op ons gedrag en onze gezondheid dan gedacht, vermoeden onderzoekers de laatste jaren. Net zoals de zon onze biologische klok bespeelt, zou de maan eveneens ons gedrag kunnen bijsturen, denkt onder meer chronobioloog Kristin Tessmar-Raible van de universiteit van Wenen. De volle maan verstoort misschien onze nachtrust en het zou kunnen dat de maancyclus toch de eisprong bij vrouwen beïnvloedt, die immers grofweg eenmaal per maand plaatsvindt, aldus Tessmar-Raible in een recent overzicht in Journal of Molecular Biology.

Wat is er zo wild aan?

Zulke ideeën hebben ook iets mysterieus, omdat tot voor kort de gevestigde wetenschap maanverhalen verwees naar een fabeltjesrijk waar ook weerwolven en andere mythische wezens hun bestaansrecht aan ontlenen. Eerdere verbanden over hoe mensen bij volle maan zich gek zouden gedragen en daarmee de criminaliteitscijfers en drukte op de spoedeisende hulp zouden stuwen, bleken namelijk statistische dwalingen, oftewel toevalsvondsten die in grotere analyses uitbleven, stelden methodologen Ivan Kelley en James Rotton al in 1985.

Waarom zou het kunnen kloppen?

Totale maanscepsis is wellicht wat overdreven, denken sommige chronobiologen nu. Zo lijkt het erop dat mensen – net als veel dieren – ietsje lichter slapen bij volle maan, aldus enkele labstudies. Een nieuw Argentijns onderzoek van onder meer Leandro Casiraghi, die nog op wetenschappelijke keuring wacht, liet lokale volkeren hun slaap vastleggen met activiteitshorloges. De mensen die zonder elektriciteit en kunstlicht leven en dus afhankelijk zijn van natuurlicht zoals dat van de maan, sliepen tijdens volle maannachten 20 tot 90 minuten korter, terwijl de deelnemers die in de stad woonden altijd relatief kort sliepen.

‘Voordat we lampen hadden, kon je ’s nachts alleen iets zien bij volle maan’, zegt chronobioloog Stefanie Monecke van de Ludwig Maximilians Universiteit in München, die maanritmes bij voornamelijk dieren onderzoekt. ‘Je kunt je voorstellen dat mensen tijdens zo’n nacht het meeste jachtsucces hadden en daarom gevoelig zijn geworden voor zwak nachtlicht.’

Andere aanwijzingen zijn priller. Zo zegt onderzoeker Thomas Wehr dat zelfs de getijdenkrachten van de maan, die op aarde eb en vloed veroorzaken, ook onze stemming beïnvloeden. Hij vond zeventien psychiatriepatiënten wier stemmingschommelingen volgens hem deels gelijklopen met de getijdencyclus, schrijft hij in Molecular Psychiatry.

Wat spreekt de theorie tegen?

Statistische rekenfouten liggen nog steeds op de loer bij dit soort studies, waarschuwen Zwitserse wetenschappers die bij een slaapstudie zelf geen enkel maaneffect vonden. Hard bewijs blijft sowieso moeilijk te verkrijgen, denkt chronobioloog Monecke, omdat mensen voor zo’n studie zich maanden tot jaren moeten laten opsluiten. Zelfs als uit zo’n studie een maaneffect zou blijken, kan er nog altijd een andere verklaring zijn – de biologische klok is nu eenmaal complex.

Als mensen gevoelig zijn voor de maan, dan is het effect wellicht te subtiel om te ontwaren tussen de leefgewoonten van de moderne stadsmens, zegt chronobioloog Tessmar-Raible. ‘We zijn misschien te ver losgekoppeld van onze natuurlijke leefomgeving om er zichtbaar op te reageren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden