De killer van 1918 leeft weer

Veertig miljoen doden eiste de griepepidemie van 1918. Onderzoekers wekten het virus weer tot leven en ontdekten hoe het te werk gaat....

Broer Scholtens

Het Spaanse-griepvirus, dat in 1918 circa veertig miljoen doden veroorzaakte, zet het hele immuunsysteem op zijn kop. Dat is een belangrijke oorzaak achter de extreme virulentie van dat virus, menen Japanse, Canadese en Amerikaanse virologen in Nature van deze week.

Ze deden onderzoek met een nagebouwd 1918-virus waarmee ze makaken besmetten. Ze deden dat in een hermetisch afgesloten laboratorium in het Canadese Winnipeg. Daar sleutelden ze ook dat namaakvirus in elkaar (zie kader).

Tien makaken gebruikten ze. Die apensoort lijkt genetisch veel op de mens. Hij wordt daarom veel gebruikt als proefdier bij medische experimenten.

Zeven apen werden besmet met (cruciale delen van) het Spaanse namaakvirus. Drie makaken werden ter controle geïnfecteerd met een gewoon menselijk griepvirus, geïsoleerd in Japan, in de stad Kawasaki in 2001.

Longontsteking

Longontsteking
Beide griepvirussen zijn van het vergelijkbare H1N1-type. Het 1918-virus is om nog maar deels bekende redenen veel virulenter dan die gewone Kawasaki-variant.

Longontsteking
Het 1918-virus maakte de apen snel ziek. De eerste ziekteverschijnselen traden binnen een dag op. Het eerste symptoom dat zich openbaarde, was een versnelde ademhaling. Van eerst 26 maal per minuut naar 72 tot 84 acht dagen na de eerste besmetting. Ze werd veroorzaakt door een slechter wordende longfunctie. Apen die waren besmet met het gewone griepvirus, kregen die verschijnselen niet.

Longontsteking
Na autopsie, na het doden van enkele apen, werden bij de 1918-makaken niet alleen virusdeeltjes aangetroffen in de bovenste luchtwegen. Ook in epitheelcellen diep in de longen werden veel virusdeeltjes gevonden. Ze hadden zich daar op grote schaal vermenigvuldigd en zo flinke weefselschade veroorzaakt.

Longontsteking
Het gewone griepvirus heeft een iets andere gedaante en vermenigvuldigt zich wel in de bovenste luchtwegen, blijkt uit het Japanse onderzoek van daarmee besmette makaken. Maar dat gebeurt niet diep in de longen, melden de onderzoekers in Nature.

Longontsteking
Besmetting met het 1918-virus veroorzaakt bij makaken ernstige ontstekingen van het longweefsel, zegt veterinair-patholoog Thijs Kuiken van het Erasmus MC in Rotterdam na lezing van het Nature-artikel. ‘Heel interessant, een belangwekkende studie.’

Longontsteking
Onderzoek in Rotterdam richt zich onder meer op het ontwikkelen van vaccins tegen het in Azië rondwarende vogelgriepvirus H5N1. De variant die ook mensen (dodelijk) ziek kan maken. Voor dit onderzoek worden katten, fretten, muizen en makaken gebruikt.

Virulenter

Virulenter
‘De ontstekingen die wij hebben gevonden na besmetting van makaken met het H5N1-virus, zijn niet zo ernstig als wat die Japanners hebben gevonden’, zegt Kuiken. ‘Maar wij deden onderzoek met een stam die in 1997 in Hongkong is geïsoleerd. Intussen is dat griepvirus verder geëvolueerd, het lijkt nog virulenter geworden.’

Virulenter
De Japanse vondst dat het 1918-virus een dramatische longontsteking veroorzaakt bij makaken, noemt Kuiken opmerkelijk. ‘Een mogelijke verklaring is dat het 1918-virus het immuunsysteem aanzet tot een buitensporige productie van cytokines, stoffen die de weefselontsteking bevorderen.’

Virulenter
Ook, zegt Kuiken, worden bij een besmetting met het namaak 1918-virus minder interferonen geproduceerd, waardoor die virusvermenigvuldiging zou kunnen optreden.

Virulenter
‘Interferonen zijn stoffen met antivirale eigenschappen. Het lichaam maakt die zelf aan, als afweer bij een virusbesmetting. Het Spaanse-griepvirus remt dus blijkbaar de afweer van het lichaam.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden