De huidarts als lijdend voorwerp

De Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV) bestaat vandaag honderd jaar, en Nederland zal dat weten ook. Naar aanleiding van het eeuwfeest verschenen deze week drie boeken, en bij alle drie had dr....

Het eerste, 100 jaar Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie 1896-1996, is het officiële gedenkboek van de NVDV, en als zodanig alleen aardig voor vakgenoten.

Kern van het gedenkboek vormt de chronologische behandeling van de geschiedenis van de acht universitaire dermatologische klinieken in Nederland, vanaf de eerste hoogleraar dermatologie, J. L. Chanfleury van IJsselsteijn, die in 1867 in Amsterdam aantrad, tot aan de laatste, prof. dr. H. Neumann, in 1992 in Maastricht benoemd.

Een kleine eye-opener is dat de op het eerste gezicht niet zo voor de hand liggende combinatie van huid- en geslachtsziekten binnen één vakgebied al oude wortels heeft. Vanaf het eerste begin van de dermatologie als apart specialisme binnen de geneeskunde maakte de venereologie, de leer van de 'venusziekten', er deel van uit.

Zoals de auteur van de inleiding, B. Mesander, stelt in zijn beschrijving van de grondlegger van de dermatologie, de Oostenrijkse patholoog-anatoom Ferdinand Hebra (1816-1880): 'Men kan geen goed dermatoloog zijn zonder kennis van zich aan de huid en zichtbare slijmvliezen openbarende geslachtsziekten. Zo wordt men 'als vanzelf' venereoloog.'

Veel aardiger is het boek Omtrent de huid; cultuurhistorische verkenningen. De essaybundel, waar 25 auteurs aan meewerkten, omvat een breed scala van onderwerpen die op de een of andere manier met de huid samenhangen. De Leeuwarder plastisch chirurg dr. K. Marck behandelt bijvoorbeeld de vingerafdruk, al bekend van de schrijvers van de Babylonische kleitabletten en sinds vele eeuwen in China in gebruik ter bezegeling van transacties.

Hoewel Purkinje reeds in 1823 vingerafdruk-patronen van de mens systematisch beschreef, duurde het tot 1880 voor Henry Faulds in Nature opperde vingerafdrukken voor persoonsidentificatie te gebruiken. Zestien jaar later combineerde de Britse hoofdinspecteur van politie in Calcutta de suggestie van Faulds met de waarneming van de Britse geneticus Francis Galton dat een vingerafdruk een leven lang onveranderd blijft en introduceerde het zogenoemde Galton-Henry systeem van vingerafdrukherkenning, dat nog steeds in gebruik is.

Marck verzuimt natuurlijk niet op te merken dat de naamgeving van Het Automatisch Vinger Afdrukkensysteem Nederlandse Kollektie (Havank), dat de Centrale Recherche Informatiedienst (CRI) in 1990 in gebruik nam, een hommage is aan de beroemde Leeuwarder detective-schrijver.

De klinisch geneticus prof. dr. M .Niermeyer en zijn collega S. Verhoef behandelen de erfelijkheid van huidskleuren (nog immer grondslag van vergaande sociale onderscheiden en discriminatie) en van huidafwijkingen als albinisme (dat berust op het ontbreken van het enzym tyrosinase, noodzakelijk voor pigmentvorming) of de huidziekte psoriasis, het 'glinsterend pantser' van Simon Vestdijk, waar 2 procent van de bevolking onder zucht.

Ethica prof. dr. H. Dupuis buigt zich over morele aspecten van plastische chirurgie en concludeert dat de arts op dit terrein veel is toegestaan, maar dat de samenleving niet automatisch voor alle kosten van uiterlijke verfraaiing hoeft op te draaien.

Huidversieringen in de vorm van tatoeages of huidbeschilderingen ontbreken evenmin in deze bundel opstellen. Tatoeage blijkt al een zeer oud gebruik, getuige de sporen die zijn gevonden op de huid van Ötzi, het gletsjerlijk dat na ruim vijfduizend jaar in ijs geconserveerd te zijn geweest, in 1991 in Oostenrijk werd teruggevonden.

Het dermatologische 'drieluik van de week' wordt gecompleteerd door een bundeltje snapshots uit honderd jaar dermatologie, voor ieder jaar een bladzij. Het heeft de titel Honderd jaar eenzaamhuid meegekregen, met de woordspeligheid waar Van Everdingen om bekend staat.

De verantwoording van de titelkeuze - de dermatoloog is een eenzame in de rij der medisch specialisten, terwijl de huidpatiënt vaak in eenzaamheid onder zijn aandoening lijdt - doet gewrongen aan, maar de keus van de thema's getuigt van belezenheid en van de grote variëteit aan onderwerpen waar de aloude 'leer van de huidziekten' mee te maken had en nog heeft.

Gerbrand Feenstra

W.A.van Vloten, J.J.E.van Everdingen, B.Mesander (red.): 100 jaar Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie, 1896-1996

Relatiegeschenk GlaxoWellcome, Zeist

ISBN 90 71941 38 8

Th.van Joost, J.J.E.van Everdingen (red.): Omtrent de huid; cultuurhistorische verkenningen

Boom/Belvédère; ¿ 55,-

ISBN 90 5352 271 9

J.J.E.van Everdingen: Honderd jaar eenzaamhuid

Belvédère, Overveen; prijs nog onbekend

ISBN 90 73459 11 7

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden