De hele wereld photoshopt

Een paar honderd exemplaren zouden ze wel kunnen verkopen van Photoshop, dacht Adobe in 1990. Het werden er miljoenen.

Kim Kardashian Beeld Photoshopbewerking David Lopera
Kim KardashianBeeld Photoshopbewerking David Lopera

David Lopera heeft een gat in de markt gevonden. De 20-jarige Spanjaard bewerkt op verzoek digitale foto's van bekende vrouwen waardoor die een fors aantal maten groter ogen. Emma Watson, Rita Ora, Mila Kunis en zelfs prinses Elsa uit de Disney-tekenfilm Frozen zien er op Lopera's afbeeldingen uit alsof ze kannibalen zijn die een lokale afdeling van de Weight Watchers hebben opgepeuzeld. 'Deze vrouwen zijn veel sexier met wat extra pondjes', verklaart de Spanjaard zijn fascinatie.

Beroemdheden zwaarlijvig maken. Die mogelijkheid hebben de broers Thomas en John Knoll nooit kunnen bevroeden toen ze deze maand precies 25 jaar geleden het computerprogramma uitbrachten dat Lopera tot zijn obesitaskunst in staat stelt: Photoshop. Ondanks alle concurrentie, zoals van de populaire fotodienst Instagram, bepaalt het programma nog steeds de standaard voor digitale beeldbewerking.

Emma Watson Beeld Photoshopbewerking David Lopera
Emma WatsonBeeld Photoshopbewerking David Lopera

Photoshoppen

Thomas Knoll staat nog steeds versteld van het succes. 'Ik weet dat de juristen van Adobe het maar niks vinden omdat ze het handelsmerk willen beschermen', zei hij vorige week in een videochat met journalisten, 'maar als ze op televisie of in een film het werkwoord photoshoppen gebruiken, voel ik iedere keer toch weer een beetje opwinding.'

Het had niet veel gescheeld of de Amerikaan was die sensatie misgelopen.

Thomas Knoll legde onbewust de basis voor Photoshop in de herfst van 1987, uit verveling. De student aan de University of Michigan had geen zin om aan zijn proefschrift te beginnen. In plaats daarvan bedacht hij algoritmen waarmee hij grijstinten kon tonen op een zwart-witcomputerscherm. Toen hij die aan John liet zien, bedacht die dat de software gebruikt kon worden voor speciale effecten in films. De broer was als technicus werkzaam voor Industrial Light & Magic, de trucagefabriek van LucasFilms, de studio achter de Star Wars-saga.

Gaussiaans vaag

Het kostte de Knolls moeite om een bedrijf te vinden dat Photoshop wilde uitgeven. Er was in 1990 amper een markt voor. De personal computer was nog geen gemeengoed, het internet voor het grote publiek nog jaren weg. Digitale camera's stonden nog in de kinderschoenen, herinnert zich de Amsterdamse tekstschrijver en fotograaf Hans Frederiks. 'Als je foto's in de computer wilde krijgen moest je de negatieven scannen.'

Toen Photoshop in 1990 werd uitgebracht door het toen nog kleine Adobe Systems werd Frederiks benaderd om de software en de handleiding in het Nederlands te vertalen. 'Dat heb ik een jaar of vijf gedaan.' Het viel hem niet mee om termen te vinden voor sommige van de effecten die de Knolls bedachten, zoals 'Gaussiaans vaag', een van de zes filters in Photoshop om beelden vager te maken.

Het succes overviel de bedenkers en de uitgever. 'Adobe dacht dat ze per maand zo'n 500 exemplaren zou verkopen', zegt Knoll. In de eerste tien jaar werden dat er 3 miljoen. Adobe geeft geen cijfers, maar ramingen gaan uit van een veelvoud dankzij goedkopere versies voor veeleisende fotografen (Lightroom) en consumenten (Photoshop Elements). Photoshop is al jaren het programma dat het meest illegaal wordt gedownload.

Mila Kunis Beeld Photoshopbewerking David Lopera
Mila KunisBeeld Photoshopbewerking David Lopera

Dat zijn programma uiteindelijk toch groot werd, is volgens Knoll aan drie ontwikkelingen te danken. 'Toen het web opkwam, zocht iedereen naar middelen om beelden te bewerken zodat je ze op een webpagina kon zetten. Photoshop was daarvoor uitermate geschikt. Van groot belang is ook de komst van de inkjetprinter geweest. Nu konden fotografen gewoon thuis afdrukken maken in plaats van dat ze naar een drukkerij hoefden en 2.000 dollar voor een digitale print kwijt waren.' De toegenomen rekenkracht van computers is een derde beslissende factor geweest.

Met het succes kwamen ook de schaduwkanten. 'Photoshoppen' is een synoniem geworden voor het vervalsen van beelden. Er is vooral kritiek op glossy bladen die foto's van modellen en sterren zo zwaar bewerken dat die losgezongen raken van de werkelijkheid: tailles worden slanker gemaakt, benen opgerekt, rimpels opgevuld, lichaamsbeharing digitaal geschoren en scheve tanden rechtgezet. Het blog Photoshop Disasters brengt mislukte en al te fantastische transformaties al jaren in kaart. 'Er gebeuren een hoop zaken waarmee ik niet blij ben', zegt Knoll. 'Ik maak me vooral zorgen over de frustraties die veel vrouwen hierdoor krijgen over hun lichaam. Ik zou het prettig vinden als dat minder gebeurde.'

Verbazingwekkend

Aan de andere kant, constateert de programmeur, wordt Photoshop ook nuttig en creatief gebruikt. 'Het is een stuk gereedschap en net als andere gereedschappen kan het worden misbruikt.' Bizar genoeg heeft Photoshop tegen één vorm van manipulatie wel een ingebouwde bescherming: je kunt er geen bankbiljetten mee scannen en afdrukken.

Knoll is niet langer rechtstreeks betrokken bij de ontwikkeling van Photoshop. De nieuwe mogelijkheden die worden bedacht verbazen hem elke keer weer. 'Ik zou ze nooit kunnen bedenken.'

Voor Hans Frederiks is Photoshop onmisbaar. Hij prijst vooral het gereedschap waarmee je storende elementen in de achtergrond laat opgaan of objecten verplaatst zonder dat je dat aan de omgeving kunt zien. 'Ik had laatst een panoramafoto gemaakt, maar er stonden een paar koeien die de opdrachtgever liever wat meer naar links wilde hebben. In Photoshop kon ik ze zo verplaatsen. In plaats van dat ik nieuwe foto's moest maken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden