De goeroe van het vrouwenleven

De meeste schrijvers hebben maar één verhaal te vertellen. Voor de goeden onder hen is dat geen probleem. Zij beschikken over het literaire talent dat verhaal telkens op een andere manier voor het voetlicht te brengen en houden de lezer tot hun laatste snik nieuwsgierig naar wat er uit hun handen komt.

Hans Bouman

Dit artikel verscheen op 6 september 2002 in de Volkskrant

Dat laatste moet het geval zijn bij de lezers van Marilyn French. French is een van de boegbeelden van de Tweede Feministische Golf die in de jaren zeventig van de vorige eeuw tot wasdom kwam. Een hele generatie vrouwen groeide op met boeken als The Women's Room (1977), The BleedingHeart (1980) en Her Mother's Daughter (1987).

In haar werk trok French van leer tegen de historische achterstelling van de vrouw en de kwalijke rol van de man hierin, en hield ze een pleidooi voor ontworsteling en het opbouwen van een bestaan op eigen voorwaarden en met eigen waarden. Ook de mate waarin vrouwen elkaar tot steun kunnen zijn (een vermogen waarmee ze zich onderscheiden van mannen onderling), was een telkens terugkerend thema.

Pamflettistisch
Al bij verschijnen kregen French' romans de kritiek dat ze wel erg pamflettistisch van karakter waren. Gebeurtenissen en personages stonden onverkort in dienst van de boodschap van de schrijfster. Dit maakte de boeken eigenlijk alleen verteerbaar voor lezers die weinig gaven om het literaire karakter ervan, en zich vooral voelden aangesproken door de sociaal-maatschappelijke en politieke opvattingen van de schrijfster.

French heeft zich nooit veel aangetrokken van de literaire kritiek op haar werk en is stug doorgegaan met schrijven volgens haar beproefde recept, zich daarbij verzekerd wetend van een omvangrijke, trouwe lezersschare. En zo is er dan nu, 25 jaar na haar debuut, In de naam van de vriendschap. (De oorspronkelijke Engelse titel wordt in de vertaling niet genoemd; het is inmiddels bijna een gewoonte om Engelstalige boeken eerder in Nederland te laten verschijnen dan in land en taal van herkomst.)

Vier vriendinnen
In de naam van de vriendschap vertelt het verhaal van vier vriendinnen: Maddy (76), Emily (70), Alicia (50) en Jenny (30). Ze zien elkaar met grote regelmaat, maar in elk geval op een aantal vastgestelde data, zoals Maria Boodschap (25 maart) en de verjaardagen van dichteres Emily Dickinson (10 december) en feministe/anarchiste Emma Goldman (27 juni). Zoals het vrouwen-volgens-French betaamt, ontlenen de vier erg veel steun aan elkaar.

Mannen begrijpen dat niet zo goed. Die zijn onderling juist erg competitief en ruziën over wie de beste auto heeft. Daarom legt French het - bij monde van Alicia, die haar man Steven toespreekt - nog maar eens uit. 'Wij voelen ons goed als onze vriendinnen zich goed voelen. Een vriendin een vervelend gevoel geven maakt ons niet vrolijk. Wij willen dat onze vriendinnen zich goed voelen zodat wij onszelf ook goed kunnen voelen. Wij houden van harmonie. (. . .) De dingen waar wij om geven kun je niet met elkaar vergelijken, zoals BMW's en Volvo's. Wij maken ons druk over hoe gelukkig we zijn, hoe voldaan, hoe bevredigend ons leven is. . .'

De twee discussiëren nog wat door, waarna Steven de uitwisseling van standpunten treffend afrondt met de beschouwing: 'Ik geloof gewoon niet dat hij één op zes rijdt in een twee jaar oude auto met zes cilinders!'

Niet gemakkelijk
Val onze Steven niet te zwaar, lezer, want hij heeft het niet gemakkelijk. Hij is immers psychiater en heeft vrouwelijke patiënten die hem te lijf gaan op de wijze 'waar jullie vrouwen zo bedreven in zijn! (. . .) Het was een aanval in woorden, een verbaal bombardement! Het komt allemaal door dat verdomde feminisme!' Bovendien is zoon Stevie homoseksueel, een afschuwelijke perverse afwijking, zoals iedere psychiater weet. Steven wenst Stevie dan ook nooit meer te zien en overweegt zelfs hem te onterven.

Maar niet alleen de mannen in dit boek hebben het moeilijk. Neem Jenny. Zij is getrouwd met Tim, die al wat ouder is en reeds een huwelijk met kinderen achter de rug heeft. Hij heeft geen zin in een tweede worp en Jenny legt zich daar, gelooft ze, bij neer. Totdat Maddy haar vertelt dat kinderen wat haar betreft het belangrijkste van het hele leven zijn. Dan krijgt Jenny een kwijnende blik in de ogen en fluistert: 'Zie je wel!'

Handtastelijk
Als Tim, een beroemde schilder, later twee collega's uitnodigt, waarna de drie het op een zuipen zetten en handtastelijk worden, voelt Jenny zich eerst 'een accessoire' en vervolgens 'een hoer' die voor het weekend is ingehuurd voor gemeenschappelijk gebruik. Bovendien kan zij na afloop de rommel opruimen. En dat doet ze nog ook.

Nee, dan heeft Emily het beter bekeken. Zij is haar hele leven ongetrouwd gebleven, omdat ze donders goed door had dat de wens van mannen om te trouwen niets meer is dan het verlangen naar een bediende. Wel zat haar dwars dat het instituut waar ze werkte geen vrouwen promoveerde en gedomineerd werd door oude Europese mannen die neerkeken op vrouwen.

Pleegmoeder
Emily mag dan ongetrouwd zijn gebleven, ze is wel pleegmoeder geweest van haar nichtje Clea, wier ouders omkwamen bij een vliegramp. Clea raakte als zestienjarige zwanger van een getrouwde man van 45 en liep vervolgens weg. Thans heeft ze een gelukkige lesbische relatie met Hallie - de twee runnen een succesvolle vrouwenkliniek - en ook met dochter Martine gaat het uitstekend. De senior van het gezelschap, Maddy, heeft zich pas op latere leeftijd kunnen ontplooien. Zij is het klassieke slachtoffer van de paternalistische maatschappij, waarin haar enige recht het aanrecht was en omdat ze na de standaard-trits kinderen nog een nakomertje kreeg (Benjamin!) heeft het grootste deel van haar leven in het teken gestaan van slaven en sloven. Pas nadat Benjamin het huis uit was, begon Maddy een loopbaan als makelaar. Na verloop van tijd verdiende ze - het ultieme criterium - 'meer dan de meeste mannen verdienden': 'Haar verdorde hart had weer wat vocht gekregen.'

Hoewel de personages in In de naam van de vriendschap bij herhaling verzuchten dat er een hoop is veranderd, blijft de-wereld-volgens-French een boosaardige samenzwering van mannen tegen vrouwen. Alleen beginnen de vrouwen dat steeds beter door te krijgen en zijn ze beter in staat zich aan die samenzwering te onttrekken. Maar slachtoffers blijven ze. Van powerfeminisme heeft men in de-wereld-volgens-French nooit gehoord.

Erkenning
Aan het eind van het boek, we schrijven Maria Boodschap, heeft Jenny haar kind (ze heeft Tim even stevig de waarheid gezegd: je moet ze gewoon aanpakken, die kerels) en dwingt ze algemene bewondering af met een schilderij waarop ze haar vriendinnen en zichzelf heeft geportretteerd. Emily heeft eindelijk erkenning gekregen als componiste (dat we geen beroemde vrouwelijke componisten kennen is ook een samenzwering), Alicia heeft een succesvol boek gepubliceerd over de vrouwengeschiedenis van de streek waarin het viertal woont, en Maddy heeft na een inzinking wegens ellendige familiebeslommeringen haar levenslust weer terug. Alles met dank aan en in de naam van de vriendschap.

In de naam van de vriendschap is geen boek waarin de auteur op zoek gaat naar de waarheid, waarin vragen worden gesteld, wordt gegraven, onderzocht, gefilosofeerd, getwijfeld. Het is ook geen persiflage, hoe dicht het daar onbedoeld ook tegenaan schurkt. In de naam van de vriendschap is een boek waarin de waarheid wordt verklaard: Marilyns Boodschap. En dat aan de hand van bordkartonnen personages, houterige dialogen en een krampachtig geconstrueerde plot. Als literair auteur is Marilyn French een drama. Als goeroe mag ze er wezen. Het is maar waar je behoefte aan hebt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden