De eerste vrouw of man op Mars zit nu ergens op school

Het is eerder zover dan u denkt. Sterrenkundeschrijver Govert Schilling over wanneer de eerste mens op de rode planeet landt.

Sinds de film The Martian van Ridley Scott weten we dat Mars geen vakantieparadijs is. Astronaut Mark Watney (Matt Damon) kan maar ternauwernood overleven op de vijandige planeet. De temperatuur ligt er meestal zo'n 50 graden onder nul. De dampkring is ijl en giftig. Water is er vrijwel niet. Wat er wel zijn: stofstormen en dodelijke kosmische straling.

Klinkt niet echt als een populaire toeristische bestemming. Toch wordt er hard gewerkt aan bemande ruimtevluchten naar de buurplaneet van de aarde. Met een beetje geluk is het in 2029 al zover, zestig jaar na Neil Armstrongs eerste voetstap op de maan.

Van alle planeten in het zonnestelsel lijkt Mars nog het meest op de aarde. Op Mercurius en Venus is het veel te heet (ruim 400 graden Celsius); de gasplaneten Jupiter en Saturnus staan veel te ver weg en hebben niet eens een vast oppervlak. Op Mars was een paar miljard jaar geleden water, en heel misschien is er toen ooit leven ontstaan.

Spierballenreactie

'Over dertig jaar staan we op Mars', werd in 1969 gezegd. En tien jaar later weer. En twintig jaar later nog steeds. Maar het bleek keer op keer te ingewikkeld, te riskant en vooral te duur. Het hielp natuurlijk ook niet dat de Koude Oorlog was afgelopen - het bemande Apollo-programma was vooral een Amerikaanse spierballenreactie op de militaire dreiging van de Sovjet-Unie geweest: als je een raket op de maan kon zetten, kon je hem ook op Moskou laten neerkomen.

De laatste jaren is er veel veranderd. Ten eerste bouwt China in hoog tempo aan een indrukwekkend bemand ruimtevaartprogramma en tweede viool spelen in de ruimte: daar moeten ze in de Verenigde Staten niet aan denken.

Verder ontwikkelt de technologie zich verder, waardoor ruimtevaart betaalbaarder wordt. Commerciële ruimtevaartbedrijven ontwikkelen hun eigen plannen en technieken, vaak dankzij de goed gevulde zakken van internetmiljardairs. Ruimtetoerisme maakt de wereld buiten de aarde straks bereikbaar voor gewone stervelingen. Daarmee komt ook Mars dichterbij. De eerste mens op de rode planeet? Gewoon een kwestie van doen.

Belangstelling

Neem Elon Musk, oprichter van betaaldienst PayPal, elektrische-autoproducent Tesla en ruimtevaartbedrijf SpaceX. Musk is prominent exponent van wat ze bij NASA 'New Space' noemen. Na het succes van zijn onbemande vrachtschip Dragon en de herbruikbare Falcon-raket - die net als in het Kuifje-stripboek Raket naar de maan op zijn staart kan landen - wil Musk al in 2018 naar Mars, zo maakte hij afgelopen voorjaar bekend. Nog onbemand, maar zijn ruimteschip Red Dragon is wel al groot genoeg om in de toekomst ook mensen mee te nemen. En weer terug te brengen naar de aarde. SpaceX-werknemers droegen dit voorjaar al T-shirts met de tekst 'Occupy Mars'. Musk heeft aangekondigd dat hij in september op een astronautenconferentie in Mexico met meer informatie over zijn Marsplannen komt. Saillant detail: NASA steekt 30 miljoen dollar in het project, een klein bedrag, maar er wordt in ieder geval samengewerkt.

Het succes van The Martian (het boek van Andy Weir is trouwens veel beter) suggereert dat het met de publieke belangstelling ook wel goed zit. Recente peilingen onder de (Amerikaanse) bevolking onderschrijven dat; met de regelmaat van de klok verschijnen er nieuwe boeken over alle aspecten en uitdagingen van een bemande reis naar en een verblijf op Mars en dit najaar komt National Geographic met de vijfdelige tv-serie (en bijbehorend boek) Mars. Onze toekomst op de rode planeet.

Elon Musk presenteert het ruimtevaartuig Dragon 2 in Los Angeles op 29 mei 2014. Beeld epa

Marszand

Wonen en werken op Mars: makkelijk is het allemaal niet, maar onmogelijk ook niet. Water kun je uit de bodem halen; onder het oppervlak komt vrij veel ijs voor. Zuurstof om te ademen - en brandstof voor de terugreis - maak je door water op te splitsen in waterstof- en zuurstofatomen. In een broeikas met Marsgrond kun je groente verbouwen - experimenten aan Wageningen Universiteit hebben dat onlangs aangetoond; doordat Mars geen dampkring heeft komt er relatief nog best veel zonnestraling op het oppervlak terecht. Tegen gevaarlijke kosmische straling bescherm je je door de woonmodule te bedekken met een dikke laag Marszand.

Aangenaam pluspunt van wonen op Mars: de zwaartekracht is 2,5 keer zo gering als hier op aarde, dus fysieke arbeid is veel minder belastend.

Gevestigde organisaties als het Jet Propulsion Laboratory (vorig jaar) en ruimtevaartbedrijf Lockheed Martin (dit voorjaar) hebben eigen scenario's opgesteld - minder ambitieus dan dat van Elon Musks SpaceX, maar misschien iets realistischer: oefenen in een baan rond de maan, dan een onbemand ruimtestation in een baan om Mars; later een bemande vlucht rond Mars - nog zonder landing - of naar de kleine Marsmaan Phobos; vandaar een kort uitstapje naar het oppervlak; en uiteindelijk een langer verblijf.

Eind jaren dertig moet dat zeker lukken. Dan kan er elke 26 maanden een nieuwe astronautenploeg op pad - dat is de regelmaat waarin de aarde en Mars in de juiste onderlinge positie staan om een ruimtevlucht mogelijk te maken. Negen maanden heen, ruim een half jaar daar, negen maanden terug; een pendeldienst naar de rode planeet.

Risico's

Inmiddels wordt er gestudeerd op landingsplaatsen voor bemande Marsreizen en werkt NASA aan zijn eigen Journey to Mars-programma. Het nieuwe bemande ruimteschip Orion en de toekomstige SLS-draagraket spelen daarin een rol, onder meer om vooraf vracht en proviand af te leveren. En de raket voor de terugreis, want anders dan bij het spraakmakende Nederlandse project Mars One, dat plannen heeft voor enkeltjes naar Mars en voor het creëren van een permanent bewoonde Marskolonie, wil NASA graag dat iedereen ook weer veilig thuiskomt.

Wat hebben we eigenlijk op Mars te zoeken? Op die vraag antwoordt Harley Thronson, directeur van NASA's afdeling Advanced Concepts and Planning, dat grensverleggend wetenschappelijk onderzoek onmogelijk is zonder de aanwezigheid van mensen. Robots zijn belangrijk, maar je hebt het reactievermogen, de creativiteit en het improvisatietalent van de mens nodig om ter plaatse ingewikkelde experimenten te kunnen doen.

Ja, The Martian hebben ze bij NASA ook gezien, en iedereen realiseert zich dat er risico's verbonden zijn aan een reis naar een planeet waar je tientallen miljoenen kilometers verwijderd bent van het dichtstbijzijnde ziekenhuis, en een radiobericht naar de aarde gemiddeld een kwartier onderweg is. Maar NASA is bereid dat risico te nemen, aldus Thronson.

Eén ding lijkt wel zeker: de eerste vrouw of man op Mars zit nu ergens op school, waarschijnlijk in de VS. Armstrongs grote sprong voor de mensheid gaat over niet al te lange tijd een vervolg krijgen. Wie weet is een vakantie naar de rode planeet eind deze eeuw wel net zo normaal als een cruise naar Antarctica nu.

Fragment uit de film The Martian.

Mars One

En hoe staat het met dat spraakmakende Nederlandse project Mars One, dat enkele reizen naar Mars wil gaan uitvoeren? Oprichter Bas Lansdorp verkondigt nog steeds dat er in 2027 een begin gemaakt gaat worden met de kolonisatie van onze buurplaneet. Maar hardware is er nog niet, geld evenmin en bij NASA nemen ze het plan totaal niet serieus. Begrijpelijk, want waarom tot je dood in een kleine Marskolonie blijven wonen als elders op de planeet een pendeldienst naar de aarde wordt onderhouden?

Wat wél is gelukt: de publicatie van een leuk boek over het project: Mars One. Humanity's Next Great Adventure, waarin informatief en onderhoudend wordt ingegaan op wat er komt kijken bij zo'n langdurig verblijf: technische en medische uitdagingen, levensonderhoud op Mars, psychologie en zelfs de juridische haken en ogen. Maar hoe meer je leest, hoe minder zin je krijgt in een enkele reis. In hun citaten lijken Mars One-kandidaten nogal idealistische dromers: alles draait om verbroedering, een nieuwe richting voor de mensheid en andere verheven doelen. Mars One-ambassadeur en Nobelprijswinnaar Gerard 't Hooft lijkt inmiddels minder overtuigd dan een paar jaar geleden: in zijn voorwoord schrijft hij dat het project mogelijk niet zal slagen, maar dat toekomstige initiatieven er sowieso lering uit kunnen trekken.

Eerste mensen op Mars liever niet al te kieskeurig

30 april 2015: Zelf gaat hij niet mee, maar de tuinbouwonderzoeker ziet de reiziger van 2027 wel overleven op Mars. Een interview met Leo Marcelis. (+)

Nodig voor een bemande reis naar Mars zijn:

- Een goed gevulde gereedschapskist en duct tape voor noodreparaties; een 3D-printer om vervangende onderdelen te maken; technische inventiviteit en creativiteit.

- Een arts en een forse EHBO-doos. Een operatiekamer zal niet lukken, maar een 'eenvoudige' ingreep als een blindedarmoperatie, moet mogelijk zijn. Veel aandoeningen zijn desondanks dodelijk.

- Een hometrainer. Tijdens de 9 maanden durende reis ben je gewichtloos en verslappen je spieren. Om op Mars meteen aan de slag te kunnen, moet je dus onderweg trainen.

- Eten en drinken: instantruimtevoedsel.Proviand voor twee jaar voor vier mensen vreet ruimte, dus het moet allemaal zo compact mogelijk. Water valt gelukkig te recyclen: Marsreizigers drinken uiteindelijk hun eigen urine.

- Stralingsbescherming. Buiten het magnetisch veld van de aarde sta je bloot aan schadelijke deeltjesstraling van uitbarstingen op de zon. Op termijn krijg je daar kanker van.

- Entertainment. Afgezien van dagelijks onderhoud, lichamelijke trainingen en wat onderzoeksactiviteiten is er tijdens de heen- en terugreis niet veel te beleven. Van het uitzicht genieten is er ook al niet bij: na een paar weken onderweg is de aarde nog maar een klein blauw knikkertje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden