De bron van de zon ontrafeld

Nederland heeft heel wat bekende zonneonderzoekers gehad, en een van de voornaamste was oorspronkelijk Belg. Marcel Minnaert (1893-1970), geboren in Brugge, deed voor de Universiteit Utrecht decennia lang baanbrekende research....

Minnaerts studies vormden een relatief recent hoogtepunt in degeschiedenis van de zonneresearch. Na hem kwamen nog de volle ontwikkelingvan de radio-astronomie en het onderzoek vanuit raketten en satellieten.

De geschiedenis van het zonneonderzoek is na te lopen op de expositieDe Zon: een eeuwig mysterie in het Leidse Museum Boerhaave. Te zien is hoede zon van een geheimzinnige godheid van oude volkeren evolueerde tot eenobject van demystificerende research, die overigens nog steeds niet allesolaire geheimen heeft ontrafeld.

Een van de topstukken op de tentoonstelling is een exemplaar vanNicolaus Copernicus' boek De revolutionibus orbium coelestium uit 1543. Hetligt opengeslagen op een tekening met de zon in het midden en de planeteneromheen, ook de aarde. Ziedaar het einde van onze planeet als centrum vanhet universum, zoals dat eeuwen was gepropageerd. En dit boek leiddeindirect tot een ander topstuk op de expositie: een werk van Galileï uit1613 waarin hij uit de beweging van zonnevlekken afleidt dat de zon omzijn as draait.

Natuurlijk moest ook nog worden achterhaald waar het licht van datmerkwaardige hemelobject vandaan komt. Van samensmelting van waterstof tothelium - kernfusie dus - weten we nu. Aan die ontdekking gingen eeuwen vanonderzoek vooraf naar de samenstelling van de zon. Negentiende-eeuwseonderzoekers als Joseph Fraunhofer en Gustav Kirchhoff legden hiervoor debasis met hun studies van de lijnen in het zonnespectrum. Maar pas dekernfysica kon definitief de bron van de zonneschijn aanwijzen.

De expositie geeft in afgepaste hoofdstukken een redelijk duidelijkoverzicht van de ontwikkeling van het denken over de zon. Het eerstehoofdstuk wordt geïllustreerd met vaak alleraardigste zonne(god)-objectenvan volkeren als de Egyptenaren. Beeldjes, amuletten, stèles en - weer eentopstuk - een kleurige draadschildering van de scheppingsmythe: wol opbijenwas uit Mexico. Helemaal aan de andere kant van de expositie zijn debewegende beelden te zien van zonnevlekken, -erupties en -bevingen die metde modernste methoden zijn vastgelegd.

Voor het overige bestaat de tentoonstelling voornamelijk uitinstrumenten. Interessante instrumenten soms, maar alles bij elkaar watsaai. Dat maakt de expositie niet echt geschikt als familie-uitje.

Eric Hendriks

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden