vijf vragencoronavariant

De Britse corona-mutant: zorgwekkend, of valt het wel mee?

Een variant van het coronavirus die 70 procent besmettelijker lijkt dan het ‘gewone’ virus, is opgedoken in Nederland. Zorgwekkend, vinden virologen. Want als zo’n variant de overhand zou krijgen, zijn misschien nóg strengere maatregelen nodig om de epidemie beheersbaar te houden.

Microscopisch beeld van covid-19.Beeld Getty Images

Een nieuwe variant. Hoe zit dat precies?

Virussen zoals het coronavirus ondergaan voortdurend kleine kopieerfoutjes als ze zich vermenigvuldigen. Maar in het Britse Kent en nabij Londen dook eind september een variant op die op in totaal veertien punten afwijkt. Zes van die veranderingen zitten aan de uitsteeksels die het virus gebruikt om cellen binnen te komen. Inmiddels is het virus aangetroffen bij 1.619 mensen, vooral in Londen en Kent. En nu dus ook in Nederland.

Hoewel de combinatie van mutaties nieuw is, kenden wetenschappers de meeste afwijkende trekjes afzonderlijk al uit andere virusstammen. Daardoor weet men bijvoorbeeld dat de verandering genaamd ‘N501Y’ ervoor zorgt dat het virus zich beter bindt aan mensencellen. Ook mist het virus een miniem stukje stekel, waardoor het beter in staat lijkt afweerstoffen te omzeilen. Een mutatie die men ook aantrof bij nertsen in Denemarken – die daarna werden geruimd.

En deze variant is besmettelijker? Wat wil dat zeggen?

Volgens een Britse technische analyse splitst de nieuwe loot aan de virusstamboom zich zo snel af van de rest, dat het erop lijkt dat zij zich 70 procent sneller voortplant dan de bestaande coronavirussen – het virus krijgt meer ‘nakomelingen’. Dat kan erop duiden dat het gretiger cellen infecteert.

De gevolgen zouden ellendig zijn. Meer besmettelijkheid betekent dat er per zieke gemiddeld meer mensen door besmet raken, en dat de mutant een hoger ‘R-getal’ heeft, het getal dat aangeeft hoe snel de epidemie groeit. 

Dat zou weer betekenen dat het nog moeilijker wordt om de R onder 1, en het aantal ziekenhuisopnames beperkt te houden. Én het zou betekenen dat er meer mensen ingeënt moeten worden, voordat er ‘groepsimmuniteit’ ontstaat – het punt waarop het virus niet meer kan rondgaan. ‘Ik ben nooit zo van: alarmerend’, zegt hoogleraar virologie Marion Koopmans. ‘Maar ik denk wel: pfff, nu even niet. Dit kunnen we er niet ook nog bij hebben.’

Een belangrijke kanttekening maakt Koopmans wel: of de nieuwe variant echt besmettelijker is, staat nog niet helemaal vast. ‘Het is wel plausibel, maar het kan ook zijn dat er een of andere superverspreiding in het spel is geweest, waardoor deze variant zich sneller heeft vermenigvuldigd.’

Zo wijst ze erop dat er in Londen de afgelopen tijd nog volop werd gewinkeld. Dat kan het virus vleugels hebben gegeven, zónder dat het per se komt doordat het virus zelf biologisch anders werkt.

Wat betekent de mutant voor de vaccins die nu in aantocht zijn?

‘In elk geval niet dat die nu allemaal de prullenbak in kunnen’, benadrukt Koopmans. ‘Daarvoor is de immuunrespons veel te complex’. Het immuunsysteem zal ook een iets afwijkend coronavirus heus nog wel in de kladden grijpen.

Wel is denkbaar dat de vaccins minder effectief zijn bij de nieuwe variant, beaamt Koopmans. Dan zou mogelijk niet 95 procent van de ingeënte mensen beschermd zijn, maar een lager percentage.

Een andere zorgwekkende mogelijkheid is dat de mutant zich beter aan de jiujitsu-grepen van onze antistoffen kan ontworstelen. Het Britse team merkt op dat het virus misschien is geëvolueerd bij chronisch zieke patiënten die behandeld werden met antistoffen, en zo heeft geleerd aan antistoffen te ontsnappen. Dat zou betekenen dat niet alleen vaccins, maar ook antistofmedicijnen er minder goed tegen beschermen.

‘Het zou allemaal kunnen’, zegt Koopmans. ‘Maar het is allemaal als, als, als. Speculatief.’ Het belangrijkste, vindt Koopmans, is om in gekweekte cellen en proefdieren te bestuderen hoe de nieuwe variant zich gedraagt. ‘Dan kun je pas hardere conclusies trekken.’

Maakt de mutant je ook zieker?

Volgens de Britse autoriteiten niet. Maar het eerlijkere antwoord is: niemand die het weet. Een virus dat makkelijker cellen besmet, zal immers ook in grotere hoeveelheden in mensen terechtkomen.

Maar hoe griezelig dat ook klinkt, het kan ook meevallen. Hoe ziek we worden, hangt immers ook af van hoe snel het afweersysteem in actie komt. En misschien gebeurt dat met het nieuwe virus wel heel efficiënt.

Koopmans wijst op het inmiddels geaccepteerde feit dat het coronavirus dat de wereld heeft overspoeld ook een besmettelijkere variant is van het oorspronkelijke coronavirus uit Wuhan. ‘Toch was er klinisch geen verschil.’

Hoe schadelijk het nieuwe virus is zal de komende weken blijken, verwacht Koopmans. Het virus gaat momenteel vooral rond onder jongeren. De ervaring leert dat het een tijdje duurt voordat het ook doordringt bij het oudere deel van de bevolking, dat er zieker van kan worden.

En nu een geval in Nederland. Is het nog tegen te houden?

Dat het virus nu ook in Nederland is opgedoken, kan betekenen dat er al veel meer mensen mee besmet zijn. Niet iedereen laat zich immers testen, en bij de gewone teststraat zal men de variant zonder nader onderzoek niet direct herkennen. In het Verenigd Koninkrijk had men wat dat betreft geluk: de wattenstaafjestest die men daar gebruikt, meet toevallig net een van de stukjes die bij de mutant anders is.

Verloren is de strijd nog niet, vindt Koopmans. ‘We hebben er hier tot dusver één gevonden, tegenover duizenden in Groot-Brittannië, dat is het verschil.’ Ze wijst erop dat ook in Groot-Brittannië, bij de bron, de maatregelen inmiddels zijn aangescherpt.

‘En voor mij vertaalt dit soort informatie zich toch altijd naar: alsjeblieft, laten we ons aan de regels houden’, zegt Koopmans. ‘Ook een kleine toename van de besmettelijkheid kunnen we nu echt niet gebruiken.’

Britse minister: ‘heel moeilijk’ om snelle verspreiding nieuwe virusvariant tegen te gaan|
Het gaat ‘heel moeilijk’ worden om de verspreiding tegen te gaan van de nieuwe variant van het coronavirus die in het Verenigd Koninkrijk is gevonden. Dat zegt de Britse minister van Volksgezondheid Matt Hancock. De nieuwe variant is inmiddels ook vastgesteld in Nederland. 

Nieuwe mutant coronavirus duikt op in Engeland
In het zuiden van Engeland zijn ruim duizend mensen besmet geraakt met een nieuwe, gemuteerde variant van het coronavirus. Onduidelijk is nog of de mutant schadelijker of besmettelijker is dan de bestaande varianten, of resistent is voor de vaccins die net in aantocht zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden