5 vragen Bosbranden Australië

De branden zijn onvoorspelbaar en de zomer moet nog beginnen

Brandend gaat Australië de Kerstdagen tegemoet. Het land wordt al weken geplaagd door hevige bosbranden en het einde is voorlopig niet in zicht. De autoriteiten vrezen een lange, hete en gevaarlijke zomer.

In Australië is zo’n 3 miljoen hectare bos in de as gelegd. Dat is driekwart van de oppervlakte van Nederland. Beeld Dan Himbrechts / EPA

Hoe erg is het?

Australië is gewend aan bosbranden, maar dit jaar is de omvang uitzonderlijk. In vier deelstaten woeden meer dan 200 grote branden. New South Wales is het zwaarst getroffen. Inwoners van de in rookwolken gehulde miljoenenstad Sydney kregen het advies de stad niet te verlaten omdat belangrijke wegen zijn afgesloten vanwege de branden. Inmiddels is in heel Australië zo’n 3 miljoen hectare bos in de as gelegd. Ter vergelijking: de oppervlakte van Nederland is ruim 4 miljoen hectare. Er vielen negen doden, meer dan 900 huizen zijn verwoest. De autoriteiten verwachten dat de branden nog weken, zo niet maanden aanhouden.

‘Deze branden zijn zo intens dat ze hun eigen weer creëren’, zegt Cathelijne Stoof, universitair docent aan de Wageningen Universiteit en expert op het gebied van bosbranden. ‘Ze veroorzaken onweer, heftige turbulentie en harde wind die van alle kanten kan komen. Dat maakt deze branden onvoorspelbaar en gevaarlijk.’

Hoe komt het dat ze zo fel en wijdverspreid zijn?

Het is de combinatie van extreem hoge temperaturen, langdurige droogte en harde wind, zegt Gert-Jan Nabuurs, hoogleraar Europese bossen in Wageningen en hoofdauteur bij het VN-klimaatpanel IPCC. Het landelijk hitterecord sneuvelde vorige week twee keer: het meteorologisch instituut van de overheid meldde een gemiddelde temperatuur van 41,9 graden, een graad hoger dan het record van een dag daarvoor. In het zuiden van het land worden temperaturen bereikt van rond de 50 graden. Na een winter met weinig neerslag wordt de komende twee maanden geen neerslag van betekenis verwacht. ‘Normaal woeden branden tijdens of aan het eind van de zomer’, zegt Nabuurs. ‘Nu moet de zomer nog beginnen.’

De branden woeden vooral in bossen met eucalyptusbomen. Die bevatten oliën die bij hoge temperaturen erg brandbaar zijn. Nabuurs: ‘Als eucalyptusbomen eenmaal branden, is er geen houden meer aan.’ Het vuur verspreidt zich ook snel door dood hout en droge struiken.

Wat maakt het zo moeilijk om de branden te blussen?

De bossen liggen gedeeltelijk in bergachtig gebied. Dat beperkt de toegankelijkheid. Er zijn minder wegen en paden dan in Europese bossen. Brandgangen die de brandweer moeten helpen bij het vuur te komen en de voortgang van een brand moeten vertragen, zijn er nauwelijks en hebben ook weinig zin. ‘Door de vonkenregen en de wind verspreidt het vuur zich razendsnel’, stelt Nabuurs.

Zelfs al heb je voldoende mensen, materieel en bluswater, dan nog kun je niet tegen deze branden op, zegt Stoof. Alleen regen kan er een einde aan maken. ‘Je kunt wel preventieve maatregelen nemen. Je kunt het landschap zo inrichten dat een brand op de plaats blijft die je wilt.’

Speelt klimaatverandering een rol?

Bosbranden ontstaan onder andere door blikseminslag, brandstichting en vonken van elektriciteitskabels. Klimaatverandering is geen directe oorzaak. Maar wetenschappers waarschuwen al geruime tijd dat een warmer en droger klimaat ertoe bijdraagt dat bosbranden vaker voorkomen en heviger worden. Nabuurs: ‘Hete en droge zomers horen bij het Australische klimaat. Of de temperaturen en droogte van deze zomer worden veroorzaakt door klimaatverandering, is lastig te zeggen. Maar dat het ene record na het andere wordt gebroken, betekent wel iets.’

Kan de natuur zich na zulke branden nog herstellen?

Bossen met eucalyptusbomen kunnen zich redelijk snel herstellen. Veel soorten eucalyptus hebben zich aangepast aan de terugkerende branden. Ze komen weer op na een brand of hebben zaden die een brand kunnen doorstaan. De gebieden die door het vuur zijn getroffen, zijn niet aaneengesloten. Dat maakt herstel ook makkelijker, zegt Nabuurs. ‘Maar als de schaal van de branden blijft toenemen, dan houd je op een gegeven moment geen bos meer over.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden