INTERVIEW

De biomedische wetenschappen worden geplaagd door slecht onderzoek

Wetenschapsjournalist Richard Harris: 'Verkeerd gedrag wordt beloond'

Een groot deel van de biomedische publicaties blijkt onwaar, schrijft wetenschapsjournalist Richard Harris. Hij wil terug naar de oude grondigheid.

Richard Harris: 'Te vaak zoeken wetenschappers achteraf in hun onderzoeksresultaten net zo lang tot ze een verband hebben gevonden dat de moeite van het publiceren waard is.' Beeld Meredith Rizzo

In de ruim dertig jaar dat Richard Harris werkzaam is voor de Amerikaanse National Public Radio, deed hij verslag van heel wat medische ontwikkelingen. Met meer optimisme dan de meeste ervan verdienden, realiseert hij zich nu. Zo schreef hij eens over het enzym superoxide dismutase, als mogelijke behandeling voor dwarslaesies. Sindsdien niets meer van gehoord.

Een groot deel van het biomedisch onderzoek, volgens conservatieve schattingen zelfs zo'n 50 procent, blijkt namelijk niet waar, en dat komt niet alleen door voortschrijdend inzicht. Er is te veel 'sloppy science', vindt Harris, en de situatie wordt alleen maar erger. Vandaar de titel van zijn nieuwste boek: Rigor Mortis, naar de stijfheid die in een lichaam optreedt vlak na de dood. Om het biomedisch onderzoek te reanimeren, moet het flink worden opgeschud.

Wat gaat er mis?

Richard Harris: 'De problemen spelen op allerlei niveaus. Zo bleek in 2007 dat bij 18 tot 36 procent van al het onderzoek met gekweekte cellen door vervuiling in labs de verkeerde soort cellen waren gebruikt. Tienduizenden publicaties konden bij het oud papier - onder meer veel studies naar hersentumoren.

'Ook veel muizenonderzoek is waardeloos, omdat die dieren genetisch zo uniform zijn gemaakt dat de resultaten amper naar de mensenpopulatie te vertalen zijn. Bij muizenexperimenten weet de onderzoeker vaak welke dieren de echte behandeling hebben gehad en welke het placebo, waardoor hij niet meer objectief naar de dieren kijkt.

'Nog altijd wordt veel slechte statistiek bedreven en te vaak zoeken wetenschappers achteraf in hun onderzoeksresultaten net zo lang tot ze een verband hebben gevonden dat de moeite van het publiceren waard is. Het middel heeft dan bijvoorbeeld geen effect op de tumorgroei en ook niet op de overlevingskansen, maar wel op het aantal uitgezaaide cellen. De kans is dan groot dat sprake is van een toevalstreffer en geen echt verband.'

U ontdekte dat wetenschappers nauwelijks leren hoe ze goede experimenten moeten opzetten.

'Men gaat er veelal van uit dat de hoogleraar jonge onderzoekers leert hoe dat moet. Maar in praktijk is die hoogleraar nog maar zelden in het lab te vinden. Hij is vooral bezig met het schrijven van onderzoeksvoorstellen in plaats van jonge onderzoekers goed op te leiden. Het is kortetermijndenken: de studenten zijn immers goedkope werkkrachten.'

De oorzaak, schrijft u, is de moordende concurrentie tussen wetenschappers?

'Klopt. Concurrentie is op zich goed, maar in de huidige situatie wordt verkeerd gedrag beloond. Wetenschappers moeten steeds nieuwe subsidies binnenhalen en daarvoor zijn zo veel mogelijk publicaties nodig. Liefst in vooraanstaande tijdschriften, die vooral opzienbarende bevindingen plaatsen. Dat leidt tot haast en maakt de verleiding groot hier en daar een bocht af te snijden en de zaken mooier voor te stellen dan ze zijn. Dat zijn perverse prikkels.'

Het doet denken aan de bankensector. Is de situatie vergelijkbaar?

'Ja en nee. Net als in de bankensector is er sprake van diepe problemen door heel het systeem, waarvoor niet één persoon of één organisatie verantwoordelijk is. Dat maakt ze moeilijker op te lossen. Maar binnen de wetenschappelijke gemeenschap leeft een grote behoefte om iets aan de situatie te doen. Ik heb niet de indruk dat dat in de bankenwereld ook het geval is.'

Wat zijn de gevolgen, behalve dat er geld verkwist wordt?

'Tijdens het werken aan mijn boek bezocht ik Anna Barker, een onderzoeker aan Arizona State University in Tempe. In haar werkkamer hing een poster met zo veel tekst dat ik het amper kon lezen. Ik vroeg haar wat dat was. 'Dat zijn de tweehonderd mislukte patiëntenstudies met middelen tegen hersentumoren', zei ze. De laatste decennia zijn nauwelijks nieuwe medicijnen op de markt gekomen, hoewel er miljarden in onderzoek zijn geïnvesteerd. Als we zo vaak op een dood spoor belanden, moeten we ons afvragen of we wel op de goede plek beginnen.'

Wat moet er gebeuren?

'Het bij het juiste eind hebben moet weer centraal komen te staan. En om de concurrentie te verminderen, moet er meer geld naar biomedisch onderzoek - wat niet echt een realistische verwachting is - of de sector moet kleiner worden. Daarnaast moeten wetenschappers op een andere manier worden beloond. Dat kan bijvoorbeeld door meebetalende farmaceutische bedrijven een niet-goed-geld-terug-garantie te geven als resultaten niet blijken te kloppen. Dat stimuleert onderzoekers grondiger te werk te gaan. Of door wetenschappers meer tijd te geven om in een vroeg stadium elkaars methoden te bekritiseren.

'Maar het kan ook zonder met geld te schuiven. Het tijdschrift Psychological Science looft sinds kort 'badges' uit aan wetenschappers die hun onderzoeksgegevens delen zodat anderen hun analyses kunnen checken. Het aantal artikelen waarbij dat gebeurde steeg van 3 naar 38 procent. Zoals een betrokken onderzoeker zei: 'Badges are stupid, but they work.'

Rigor Mortis, How Sloppy Science Creates Worthless Cures, Crushes Hope, and Wastes Billions - Richard Harris (Basic Books)

Lees ook

Geld bezorgt wetenschap nog altijd de meeste kopzorgen
Minder dan een op de vijf jonge onderzoekers weet geld te bemachtigen voor nieuw onderzoek. Een verspilling van tijd, geld en talent, vindt ook geldverstrekker NWO.

Wetenschap is meer dan alleen natuurwetenschap

Ik hou veel van wetenschap, en toch heb ik moeite met het programma Mind of the Universe, schrijft Marjan Slob in haar column.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.