De beschaving begon niet in Europa

Zelfs de fijne kunsten vinden hun oorsprong buiten Europa.

Beeld ANP

Zo'n gevoelige klap liep het imago van Europa al tijden niet meer op. Het oude continent is niet de plek waar de moderne cultuur begon, vernamen we in 2014 - en Europeanen waren niet de eerste 'beschaafde' mensen op aarde.

Die verdringing van de Europeaan als bron van alles wat modern en ontwikkeld is, is al zeker een eeuw gaande. Zo kwam vast te staan dat de mens niet hier, maar in Afrika evolueerde. En hoewel we dat graag anders hadden gezien, werd duidelijk dat de landbouw afkomstig is uit het Midden-Oosten, China en Zuid-Amerika - overal behalve hier.

Maar goed: wij hadden tenminste nog de beschilderde oergrotten van Lascaux , Chauvet en Altamira. Uit Duitsland kwamen de vroegste 'venus'-beeldjes en de oudste gesneden stukjes ivoor. De Mesopotamiërs mochten dan het schrift, de wiskunde en het wiel hebben uitgevonden, de vonk van het abstracte denken, van de fijne kunsten zo u wilt, die was toch echt in Europa ontbrand.

Niet meer. Sensationeel was de ontdekking, dit najaar, dat al bekende grottekeningen op Sulawesi ouder zijn dan de vermaarde prehistorische grottenkunst uit Europa. Onderzoekers die de tekeningen dateerden door de ouderdom van kalkaanslag óp de tekeningen te bepalen, kwamen uit op 40 duizend jaar.

Dan was er de ontdekking van 'kunst' die in verband lijkt te staan met de neanderthaler - een 39 duizend jaar geleden in een rotsmuur uitgehakte 'hashtag' op Gibraltar. Hoewel de vondst niet onomstreden is, telt hij wel op bij de steeds talrijkere aanwijzingen dat de neanderthaler niet de simpele holbewoner was die de folklore van hem maakt, maar een moderne mens die in weinig van ons verschilde.

De grande finale van de teloorgang van de Europeaan kwam enkele weken geleden, nota bene uit de museumkast van Naturalis. Een half miljoen jaar oud schelpje dat daar 125 jaar geleden door Eugene Dubois vanuit Indonesië heen is gebracht, bleek krassen te bevatten die daar zo goed als zeker met opzet zijn aangebracht. Niet door Europeanen, niet eens door mensen van onze soort Homo sapiens - maar door de nog primitievere Homo erectus.

Misschien was het freudiaans dat de wetenschap de krasjes zo lang over het hoofd had gezien. Het kan toch niet waar zijn: de aanzetten voor symbolisme en kunst waren een half miljoen jaar geleden al aanwezig, in een ander continent en bij een andere menssoort.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden