Interview Joke Draaijer

De baron die scouts en een goeroe in zijn weelde liet delen

Een baron die het jagen afzwoer en zijn bezittingen weggaf. Donderdag promoveert godsdienstwetenschapper Joke Draaijer op de biografie van Philip Dirk baron van Pallandt van Eerde (1889-1979).

Van Pallandt in zijn scoutinguniform op landgoed Eerde, circa 1919. Beeld Archief Van Pallandt van Eerde.

Bij veel Nederlanders wekt de adel een voyeuristische belangstelling, waarin wordt voorzien door televisieprogramma’s als Hoe heurt het eigenlijk? Maar adelonderzoek is ook een wetenschappelijk specialisme met een eigen tijdschrift, Virtus, en met publicaties over aansprekende edellieden.

Aan die laatste kwalificatie voldoet Philip Dirk baron van Pallandt van Eerde (1889-1979) in ruime mate. Hij zette zich in voor de scouting in Nederland. Voor Belgische vluchtelingen, tijdens de Eerste Wereldoorlog, en voor Hongaarse en Oostenrijkse ‘hongerkinderen’ in de eerste jaren na die oorlog. Hij stond al zijn bezittingen in het Overijsselse Ommen af aan een stichting van de Indiase ‘wereldleraar’ Jiddu Krishnamurti. Van Pallandt was een vroege ‘natuuridealist’, die de brui gaf aan de jacht – een geliefd tijdverdrijf voor de Nederlandse adel. Op vergevorderde leeftijd verdiepte Van Pallandt zich tijdens bezoeken aan de Amsterdamse poptempel Paradiso in de jeugdcultuur. ‘Hij was een sportieve gentleman die aan het dienstbaarheidsideaal van zijn peer group een moderne invulling gaf’, zegt godsdienstwetenschapper Joke Draaijer (59). Donderdag promoveert ze op de biografie van de baron: Landgoed als Leerschool.

Plaatste Van Pallandt zichzelf niet doelbewust buiten de adel?

‘Hij hield er opvattingen op na die, naar de normen van zijn tijd en zijn milieu, modern waren. Maar tezelfdertijd is hij ook redelijk traditioneel gebleven. Hij brak misschien met bepaalde adellijke gewoonten, zoals de jacht, maar niet met de adellijke moraal.’

Hoe heeft die ontwikkeling in zijn leven zich voltrokken?

‘Van Pallandt zei toen hij al wat ouder was: alles loopt zoals het lopen moet. Via zijn Engelse oom, de enige broer van zijn moeder, kwam hij in aanraking met de Boy Scouts en met hun voorman Robert Baden-Powell. De scouting beviel hem. Niet zozeer vanwege de uniformen en de militaire associaties, maar vanwege de opvoedkundige aspecten en de binding met de natuur. Scouting bood perspectieven aan kansarme jongeren. Van Pallandt stelde de organisatie delen beschikbaar van het landgoed Eerde en van de Haagse buitenplaats Duinrell, eigendom van de familie. Voor Van Pallandt zelf was scouting, zonder dat hij het besefte, een soort substituut voor wat in zijn leven had ontbroken: een academische studie en een militaire loopbaan.’

Joke Draaijer. Beeld Rijksuniversiteit Groningen

Hoe paste de Indiase wereldleraar Krishnamurti in dat plaatje?

‘Hij ontmoette Krishnamurti via Koos van der Leeuw, voorzitter van de Nederlandse afdeling van de Theosofische Beweging, die hij via zijn scoutingnetwerk had leren kennen. Krishnamurti ontwikkelde zich tot een van de gidsfiguren in het leven van Van Pallandt.’

Maar juist aan déze gidsfiguur schonk Van Pallandt in 1924 zijn hele bezit in Ommen.

‘Niet aan Krishnamurti persoonlijk, maar aan de zogenoemde Eerde Foundation, die de nieuwe wereldleraar ondersteunde. Die gaf Van Pallandt zijn bezittingen ook weer terug nadat Krishnamurti in 1929, om het zo maar uit te drukken, voor zichzelf was begonnen.’

Kon de familie van Van Pallandt zich met zijn generositeit verenigen?

‘Het landgoed Eerde was hem in 1913 persoonlijk nagelaten door een achterneef van zijn vader. Zijn vader ontraadde hem deze erfenis te aanvaarden, omdat hij niet het kapitaal had om het bezit te onderhouden, maar dit advies sloeg hij in de wind. Zoals hij later ook het advies in de wind sloeg om zijn bezittingen niet van de hand te doen. De adel ziet het tenslotte als haar opdracht om familiebezit zo lang en zo goed mogelijk in stand te houden. Maar voor Van Pallandt was familie lange tijd ondergeschikt aan zijn idealisme, al leidde dit nooit tot een breuk.’

Onderhield hij ook homo-erotische betrekkingen met al die gidsfiguren?

‘Ik denk niet dat dit aan de orde is geweest. Ik omschrijf zijn relatie met Krishnamurti als een spirituele liefde. En die stond niet op gespannen voet met relaties die hij heeft onderhouden met vrouwen, of met zijn open huwelijk met een dertien jaar jongere vrouw.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden