blog

De avonturen van Bogus de Beer

Deze ijsbeer stond nooit op deze ijsschots

Hoe is het mogelijk dat een getruukte foto van een ijsbeer op een ijsschots telkens weer opduikt als 'echt'? Maarten Keulemans ging op zoek naar het ongelooflijke verhaal van Bogus de Beer.

Bogus de ijsbeer Beeld Jan Will

Daar was-ie weer, bij een beschouwing over klimaatfabels nog wel. De Ombudsvrouw van de Volkskrant had een verstandig stuk geschreven over hoe de krant dient om te gaan met schijnfeiten op klimaatgebied. Niet wetende dat de fotoredactie er vervolgens per abuis zo'n schijnfeit bij zou zetten: een niet echt bestaande ijsbeer op een ijsschots.

Nep

Inderdaad, een nepijsbeer. Gemaakt door de Duitse bruidsfotograaf Jan Will, zo blijkt na wat zoekwerk. 'Het is een fotocompositie', verheldert Will desgevraagd. 'De ijsschots en de beer stonden op twee aparte foto's die ik nam in de poolzee. De lucht komt ook van een andere foto. Mijn bedoeling was om een beeld met een stevige boodschap te maken.'

Will zette de beer, in een kritisch commentaar ooit gekscherend 'Ursus Bogus' genoemd, in de zomer van 2007 voor het eerst op zijn ijsschots. Een paar maanden later stelde Will de plaat tegen betaling beschikbaar via fotostockbureau iStock.

En toen gebeurde het ongelooflijke. Prompt werd Bogus de Beer door de buitenwereld op de schouders gehesen als icoon van klimaatverandering. Kijk die arme, tot uitsterven gedoemde ijsbeer daar nu eens op zijn smeltende plakje drijfijs staan!

Lunatic Left

De gevolgen waren enorm. Zo belandde Bogus in een rapport van ontwikkelingsorganisatie World Vision, vond ik hem terug bij een reclame van duurzaam-multinational Sycada Green en dook hij zelfs op in het statige Amerikaanse wetenschapsblad Science.

Je zou zeggen: onderhand weet men beter. Zeker nadat Science zijn excuses aanbood, Bogus in de media werd ontmaskerd als nepijsbeer, iStock bij de foto zette dat het hier om een collage gaat, en rechts Amerika niet gehinderd door de feiten brieste: 'De lunatic left heeft nu een bedrijfstak gewijd aan het maken van nepbewijs van global warming. Van onze gestolen belastingcenten!'

Op de site van ngo Richard Sandbook Trust krijgt Bogus als onderschrift:'Een ijsbeer is erin geslaagd om op een van de laatste ijsschotsen in de poolzee te komen'. Beeld Richard Sandbook Trust

2900 downloads

Het veranderde weinig aan Bogus' populariteit. Ik heb het eens geteld: dit jaar werd hij twee keer zoveel ingezet als in het jaar dat Science over hem struikelde, en zelfs zeven keer meer dan in zijn beginjaren. Bogus is booming. Je vindt hem bij ABC News, in La Repubblica en in Het Laatste Nieuws. Je ziet hem op talloze blogs en websites, verrassend genoeg haast even vaak op klimaatsceptische sites als op webplekken voor milieuactivisten.

En overal wordt hij weer voor echt aangezien. 'Een ijsbeer is erin geslaagd om op een van de laatste ijsschotsen in de poolzee te komen', luidt zijn fotobijschrift bij de Richard Sandbrook Trust, een ngo gewijd aan duurzame ontwikkeling. 'Eenzame ijsbeer op solitaire ijsschots', luidt de toelichting van nota bene de Universiteit van Otago.

En nu dus de Volkskrant. Al ruim 2900 keer werd de beer bij iStock gedownload. Bogus de Beer is een wereldster.

Doorgeefmaatschappij

Meer nog dan voor de opwarming van de aarde is Bogus een metafoor voor de hedendaagse doorgeefmaatschappij. Wat geeft het of iets nep is of echt, als het maar emoties oproept. Als men het maar liket en tagt en tweet, gaat zo'n beer vanzelf de wereld wel over.

Gek eigenlijk. De echte Bogus zou allang door zijn schots zijn gezakt. Of zijn weggezwommen, dat kan natuurlijk ook. Naar een grotere ijsschots, of het vasteland misschien. Want in alle drukte zou je bijna vergeten: zó slecht gaat het nu ook weer niet, met de witte beren van de noordpool.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.