De autismegeleidehond als trouwe toeverlaat van kinderen met autisme

Vroeger moest Juul vaak huilen en had hij nachtmerries. Hoe heeft autismegeleidehond Tasha het leven voor hem en zijn ouders zo veel makkelijker kunnen maken?

null Beeld null

Naast het bed van de autistische Juul (11) lag tot kort geleden een extra matras, voor zijn moeder Tessa. Alleen in haar kalmerende aanwezigheid kon hij in slaap vallen. Iedere avond lag zij een uur naast hem, soms langer. Ze stelde hem gerust en vertelde wat er de volgende dag op het programma stond. 's Nachts schrok Juul vaak nog zo'n tien keer wakker van nachtmerries. Er waren nachten waarin hij niet langer dan anderhalf uur sliep. Maar dat is allemaal veranderd sinds de komst van Tasha, zijn autismegeleidehond.

In het begin sliep Tasha in een mand in zijn kamer, 'maar na een tijdje had ze door dat het in mijn bed veel leuker was', zegt Juul aan de keukentafel van het huis in Maarssen waar hij met zijn ouders en zusje woont. Als Juul nu last heeft van nachtmerries, roept hij niet zijn moeder maar kruipt hij tegen Tasha aan. 's Ochtends liggen ze regelmatig op elkaar. Zijn dekbed wordt iedere dag verschoond.

Juul speelde als kleuter niet met auto's en treinen, maar was mateloos gefascineerd door bijvoorbeeld de broodrooster, die hij naast zijn bed zette zodat hij er 's avonds nog even naar kon kijken. Op drukke verjaardagen huilde hij voortdurend en week geen moment van zijn moeders schoot. Juul was voor veel dingen bang, maar vooral voor de uitlaten van auto's. Daarom hield hij het liefst altijd zijn groene pyjama aan, dan wist hij tenminste zeker dat hij niet naar buiten hoefde. Een ontspannen uitje was nagenoeg onmogelijk.

Wanneer Juul 4 is, komt de diagnose: autisme. De kans is groot dat hij nooit goed zal leren, wordt erbij vermeld. 'Dat vond ik het ergst', zegt zijn moeder, 'dan zou het voor hem helemaal moeilijk worden om ooit normaal te functioneren.' Ze zegt haar baan op en gaat cursussen volgen om te leren hoe ze moet omgaan met een kind met autisme.

De angst dat Juul niet kan leren, blijkt ongegrond. Juul is normaal begaafd en leest het makkelijkst van zijn klas. Na enkele jaren in een klas met autistische kinderen wordt hij toegelaten op een reguliere basisschool in Maarssen.

null Beeld null

Stabiel en sociaal

Kort daarna, nu zes jaar geleden, ziet zijn moeder oud-tennisser Paul Haarhuis op televisie vertellen over zijn autistische zoon en diens autismegeleidehond. De jongen zit buitenshuis met een tuigje aan zijn hond gekoppeld, zodat hij niet kan weglopen en het gezin rustig de deur uit kan. Dat is niets voor Juul, denkt zijn moeder. 'Ik kan Juul bij wijze van spreken bij een paal neerzetten en als ik drie uur later terugkom, staat hij er nog.' Toch besluit ze het Koninklijk Nederlands Geleidehonden Fonds (KNGF Geleidehonden) te bellen met de vraag of een autismegeleidehond iets voor Juul zou kunnen betekenen.

Het KNGF zet honden in die stabiel en sociaal zijn, uit eigen beweging contact zoeken met kinderen en graag willen knuffelen en spelen. Zij worden getraind om in elke situatie rustig te blijven en goed te luisteren.

De belangrijkste functie van de autismegeleidehond is het begeleiden van het kind op straat. Sommige autistische kinderen kunnen op straat ineens angstig worden en wegrennen. Door het kind met een buikriem aan het tuigje van de hond te koppelen, of door het kind de hond te laten vasthouden aan een handvat, worden dit soort gevaarlijke situaties voorkomen. In de meeste gevallen verdwijnt het 'uitbreekgedrag' op den duur en kan de buikriem worden weggelaten.

Andere kinderen met autisme, zoals Juul, rennen niet weg, maar durven niet naar buiten. Ook dan kan een autismegeleidehond helpen. 'Een hond oordeelt niet, is er altijd en zorgt voor afleiding als het kind verdrietig of angstig is', zegt Charlot Lammers, woordvoerder van het KNGF. Hierdoor voelt het kind zich veiliger en zelfverzekerder en durft het vaak weer de straat op.

Serieus baasje

Het zwartharige labradorteefje Tasha, nu 8, wordt geschikt bevonden om Juul te begeleiden. Het klikt meteen. Zijn ouders was het al eerder opgevallen dat de schroom die Juul tegenover mensen heeft, wegvalt bij dieren. Juul: 'Als ik verdrietig ben en het is druk in mijn hoofd, word ik door Tasha weer rustig.' Ook het dagelijkse uitlaten van Tasha helpt. 'Dan kom ik mensen op straat tegen. Vroeger vond ik het eng om spontaan een praatje te maken, omdat ik niet wist wat ik moest zeggen. Ik heb het gevoel dat Tasha me daarbij helpt. En als ik het toch spannend vind, kan ik haar altijd aaien.' De angst voor auto-uitlaten is ook verdwenen. Het liefst had hij zijn rijbewijs nu al.

De opdracht van het KNGF om Tasha, net als een gewone hond, minstens drie keer per dag uit te laten, neemt Juul zeer serieus. Op een dag, tijdens een flinke onweersbui, lijkt het zijn ouders onverstandig een wandeling te maken. Juul is des duivels en moet telefonisch door het KNGF worden gerustgesteld. Ook met Tasha's hygiëne is het Juul menens. Het levert hem eczeem op. 'Ik was bang dat de bacteriën aan mijn handen op Tasha terechtkwamen, daarom waste ik ze te vaak.' Daar houdt hij mee op als het KNGF hem vertelt dat een paar bacteriën Tasha geen kwaad zullen doen.

Toch is Tasha geen tovermiddel, zegt moeder Tessa. 'Het idee moet niet ontstaan dat autisme door een autismegeleidehond verdwijnt. Vandaag heeft hij een goede dag, maar twee weken geleden was hij een week lang slecht. Hij heeft dan een kort lontje, is huilerig, angstig en slaapt slecht. Maar Tasha heeft ons leven een stuk makkelijker gemaakt.'

Juul heeft zelfs al nagedacht over het onverhoopte overlijden van Tasha. 'Ik ga Tasha cremeren en dan doe ik haar as in een potje. Als ik doodga, doet iemand het potje in mijn graf. Dan zijn we samen begraven.'

Autistische kinderen tussen de 3 en 7 jaar kunnen aanspraak maken op een hond van het KNGF, die zijn hele leven bij het kind kan blijven. Momenteel is er een wachtlijst.

Autismegeleidehonden

Marie-José Enders-Slegers is hoogleraar Antrozoölogie aan de Open Universiteit in Heerlen en heeft dertig gezinnen met een autismegeleidehond geïnterviewd. 'Een hond is ondubbelzinnig. Ook al doet het kind 'raar', de hond oordeelt niet. Dat verhoogt het zelfvertrouwen van het kind. Bovendien levert het aanraken van een hond allerlei fysiologische effecten op, zoals verlaging van stresshormonen. Mede daardoor durft het kind vaker naar buiten.' Een autismegeleidehond werkt niet altijd: in drie van de dertig gevallen is de autismegeleidehond weer vertrokken. 'Een kind moet wel openstaan voor contact met dieren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden