ColumnJasper van Kuijk

De aanbesteding van de corona-app was gênant en juist daarom moet het vaker zo

Denkfouten in het hedendaags ontwerp gefileerd door innovatie-expert (en cabaretier) Jasper van Kuijk.

Het was onduidelijk wat het ding moest gaan doen en hoe het technisch zou gaan werken, maar het moest er wel komen. En snel ook. De klassieke haastklus onder grote politieke druk. Tussen de partijen die door de voorselectie kwamen, stonden de geijkte grote bedrijven die al enorm veel overheids-ict hebben verprutst en de overheid vaak genoeg in het pak hebben genaaid, maar om een of andere reden nog steeds ‘preferred supplier’ zijn. En ook nu weer was – onder tijdsdruk – het programmeren vaak al begonnen voordat er goed was nagedacht over een ontwerp, laat staan dat er gebruiksonderzoek was gedaan.

Je keek helaas niet naar een uitzondering, dit is hoe het gaat. Dit is waarom de overheid zo’n indrukwekkende portfolio heeft opgebouwd van gestrande en ontspoorde ict-projecten. Maar het grote verschil was dat dit keer dat de betrokken experts een boekje opendeden over de rommelige en willekeurige voorselectie van bedrijven en dat iedereen via de livestream kon meekijken naar de appathon, waar de geselecteerde bedrijven hun projectvoorstel mochten pitchen (‘Eh, even kijken locatietracking mocht niet toch, goed dan sla ik deze sheet toch even over’) en daar feedback op kregen.

En daardoor werden er gaten geschoten in voorstellen en werd er een datalek ontdekt. Maar ook werd pijnlijk duidelijk dat de belangrijkste vragen niet gesteld werden: is dit wel de juiste oplossing? Kan dit überhaupt gaan werken?

En dat was pijnlijk, maar die openheid is winst. Het publieke oordeel van de experts en de openheid van de appathon heeft erger voorkomen. Er is een stap terug gedaan. Er wordt nu wél gekeken wat technisch haalbaar en maatschappelijk wenselijk is. Er wordt een realistisch tijdpad uitgezet. Er wordt gekeken of de app open source kan worden, zodat het controleerbaar blijft hoe de app werkt en de overheid niet afhankelijk wordt van de leverancier.

Beeld Volkskrant Infographics

Dus ja, het was gênant en juist daarom moeten we het voortaan altijd zo doen. Beter een pijnlijk proces aan het begin dan dat zo’n project uiteindelijk verzandt en miljoenen verbrandt. Laten we daarom vanaf nu bij elke aanbesteding van overheids-ict een panel samenstellen van experts die verschillende maatschappelijke belangen vertegenwoordigen: privacy, veiligheid, gebruiksgemak, sociale wetenschappers, ict-architecten, contractexperts, etc. Deze experts geven dan een publiek oordeel over de door de overheid opgestelde opdracht, en in een latere fase over de ingediende projectplannen en offertes. Daarna volgt een publiek toegankelijke presentatie van de projectvoorstellen, inclusief onderliggende documenten, zodat geïnteresseerde ict-specialisten en -journalisten kunnen meekijken. En alles dat wordt gebouwd: open source.

Dit vergt misschien enige lef, maar overheids-ict raakt ons altijd allemaal, en niet alleen als het een corona-app betreft. Radicale openheid zou weleens de beste remedie kunnen zijn tegen al het eerdere radicale falen.

Jasper van Kuijk op Twitter: @jaspervankuijk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden