Cyber-archeologie: online 'repareren' wat IS kapot maakt

IS trekt een spoor van vernieling door Syrië en Irak. Kunstschatten en heiligdommen worden in stukken achtergelaten. Archeologen Matthew Vincent en Chance Coughenour konden het niet aanzien en verzamelen sinds de lente zo veel mogelijk foto's van de artefacten, om ze daarna online weer tot leven te wekken. 'Onze 3D-modellen kunnen de destructie nooit goedmaken, maar wel herinneren aan het verbazingwekkende erfgoed dat is verdwenen.'

Een screenshot uit een video van IS. Beeld anp

Ze deden pijn, de beelden van IS-strijders die afgelopen mei de kunst in het Mosul-museum met hamers en ander zwaar gereedschap te lijf gingen, zegt Vincent. 'Ik werd verliefd op archeologie vanwege Assyriologie, de studie van oude talen en cultuur in precies die regio. Ik zag IS monumenten vernietigen voordat ik de kans had ze van dichtbij te zien.'

Coughenour en Vincent werken bij het Initial Training Network for Digital Cultural Heritage (ITN-DCH), een instituut dat zich specialiseert in het toepassen van nieuwe technologie bij het behoud van erfgoed. 'Toen we het filmpje van de vernietiging door IS zagen, stelde Chance voor om de reconstructie van deze beelden te crowdsurfen', vertelt Vincent aan de Volkskrant in een Skype-gesprek in mei van dit jaar. 'Met behulp van fotogrammetrie en beelden uit het publiek. En dat werd Project Mosul.'

Fotogrammetrie is een populaire techniek in projecten rondom cultureel erfgoed. Het gebruikt software om meerdere 2D-foto's van een enkel object om te zetten in 3D-beelden. Meer foto's betekent een beter 3D-model.

Tot nu toe ontvingen de archeologen ongeveer 750 afbeeldingen - veel meer dan verwacht - van een zeer diverse groep mensen. 'De eerste serie foto's kregen we van Amerikaanse militairen die in Noord-Irak waren gestationeerd, maar we kregen ook beelden van andere archeologen, iemand die in het Mosul Museum werkte en burgers uit Syrië en Irak.'

Beeld Projectmosul.org
Beeld Chance Coughenour

De burgerwetenschapper

Naast foto's kregen de mannen ook allerlei hulp aangeboden, waardoor ze momenteel met negen vrijwilligers online replica's construeren. Project Mosul is een goed voorbeeld van de burgerwetenschapper, vindt Vincent. Op deze manier kan iedereen meedoen en helpen met restaureren. 'Mensen staan net iets minder machteloos.'

Het uiteindelijke doel is een compleet virtueel museum, zegt Coughenour. 'Een interactieve manier om verloren erfgoed toch te kunnen bekijken.' Modellen 3D-printen is volgens hem ook een optie, al kunnen de wetenschappers nooit de exacte afmetingen garanderen. Het enige wat ze kunnen en proberen, benadrukken de archeologen van Project Mosul, is de herinnering preserveren.

Lucas Petit, conservator collectie oude Nabije Oosten van het Rijksmuseum van Oudheden, noemt Project Mosul een zeer mooi initiatief. 'Er is veel kapot gegaan. Niet alleen in de afgelopen maanden, maar ook al eerder. Veel stukken waren nooit erg goed gedocumenteerd. Ik hoop dat dit project veel aandacht krijgt.'

Volgens Petit past het project zeer goed bij een tentoonstelling die het Rijksmuseum van Oudheden organiseert over de oude stad Nineveh. 'Eén van de dingen die we gaan doen is een paleiszaal reconstrueren door middel van 3D-scans en -printers. De bezoeker kan dan 'in het echt' een paleiszaal binnenlopen en genieten van alle mooie reliefs aan de muren.'

Het werk van Vincent en Coughenour voelt vaak dubbel, moeten ze toegeven. 'Het is spannend om objecten op het scherm tot leven te zien komen, maar het is ook verdrietig. Sommige dingen zijn voor altijd verloren.'

Met het lot van het Syrische Palmyra, een van de belangrijkste archeologische plekken in het Midden-Oosten en momenteel in handen van IS, hielden Vincent en Coughenour zich afgelopen mei nog niet bezig. 'We hopen dat er genoeg foto's van zijn, maar nog veel meer dat we die beelden nooit aan ons project hoeven toe te voegen', aldus Vincent destijds. Inmiddels heeft de realiteit hen ingehaald. De 'cyberarcheologen' laten weten dat ze, nu duidelijk is dat IS de eeuwenoude Tempel van Baalshamin heeft opgeblazen, toch weer afbeeldingen gaan verzamelen.

Foto's van Palmyra kregen ze de afgelopen maanden ook al, maar hielden dat stil om IS niet aan te moedigen. Daarmee probeerden de wetenschappers een situatie als bij de vernietiging van Hatra en Nimrud te voorkomen. Toen berichtten veel media over vernieling terwijl het klonk alsof dit nog niet het geval was, zo legt Vincent uit. 'IS zoekt de media op, en ik denk dat ze door al die aandacht besloten Nimrud op te blazen en verdere schade aan Hatra toe te brengen. Maar nu het nieuws over Palmyra zo eenduidig blijkt is het tijd om te laten zien waar we stilletjes aan hebben gewerkt.'

Beeld Projectmosul.org
Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden