lessen van 2020zelfdodingen

Corona geeft impuls aan suïcidepreventie

De pandemie heeft in Nederland nog geen effect op het aantal zelfdodingen. Wat wel een gevolg is van de coronacrisis: dat de cijfers waaruit dit blijkt, er nu al zijn. Les 13 van ons jaaroverzicht met de wetenschappelijke lessen van 2020.

null Beeld Getty - Illustraties Typex
Beeld Getty - Illustraties Typex

Trends in het aantal zelfdodingen zijn onvoorspelbaar, zo leert de geschiedenis. Alleen economische crises leiden steevast tot meer slachtoffers. Het effect van natuurrampen en pandemieën is minder goed onderzocht en laat geen duidelijk patroon zien. Vaak daalt het aantal suïcides in de beginfase van een ramp om daarna alsnog te stijgen. Deze corona-epidemie heeft in Nederland en andere rijke westerse landen nog geen effect op het aantal zelfdodingen.

Er gaan wel berichten rond dat er sprake is van een daling, met zo’n 20 procent zelfs. Maar dat ging alleen om de zelfdodingen waaraan de politie te pas kwam. Als alle andere meldingen worden meegerekend, blijven de cijfers gelijk. Dat wil zeggen dat gemiddeld vijf Nederlanders per dag een eind aan hun leven maken, net als voor corona.

Toch zijn hulpverleners alert: want de geschiedenis leert ook dat, zodra crises over hun hoogtepunt heen zijn, de suïcidecijfers alsnog omhoog kunnen gaan.

Commissie

Het is best bijzonder te weten dat het aantal zelfdodingen het afgelopen jaar stabiel bleef. Want tot voor kort kwamen die cijfers met een half jaar vertraging en hadden we dit dus pas in de zomer van 2021 geweten. ‘Eindelijk is het, onder druk van deze pandemie, gelukt om inzicht te krijgen in de actuele cijfers van het aantal zelfdodingen’, zegt Renske Gilissen, hoofd onderzoek van 113 Zelfmoordpreventie. Forensisch artsen, politie, GGD’s, ggz-instellingen, ziekenhuizen, de inspectie, NS en ProRail werken sinds maart 2020 samen in de Commissie Actuele Nederlandse Suïcideregistratie. Met als gevolg dat nu exact bekend is hoe het aantal zelfdodingen zich wekelijks ontwikkelt. Daarom weten we nu zeker dat het aantal zelfdodingen stabiel is.

Precieze cijfers maakt deze commissie niet bekend. Gilissen: ‘Er zijn nogal wat fluctuaties. De ene week gaat het om 35 mensen, de andere week om 28. Dan ben je al snel geneigd te denken dat er iets bijzonders aan de hand is, terwijl het gewone fluctuaties zijn. Of seizoensinvloeden.’ Want in de maanden januari en maart doen zich meer suïcides voor dan gemiddeld. In december zijn het er – je zou misschien anders verwachten – relatief weinig: 4,5 mensen per dag.

Door corona en de maatregelen die getroffen worden, nemen de risicofactoren voor zelfdoding toe. ‘Eenzaamheid is een risicofactor. Werkloosheid of dreigende werkloosheid ook. We hebben minder afleiding, minder sociale contacten en meer tijd om te piekeren’, zegt Gilissen. ‘Aan de andere kant hebben we zoiets als dit nog nooit meegemaakt. En er zijn ook mensen die baat hebben bij corona. Rust en afstand en minder prikkels ervaren sommige mensen als fijn. Dus het blijft lastig te voorspellen. Als mensen saamhorigheid ervaren, zoals na de verwoestende orkaan Katrina in de VS, kan het aantal suïcides ook dalen.’

Met de actuele cijfers in handen hoopt Gilissen dat er meer mogelijk wordt op het gebied van preventie. Elke twee weken analyseert de Commissie Actuele Nederlandse Suïcideregistratie de nieuwste cijfers zodat meteen zichtbaar is wat het effect is van, bijvoorbeeld, strengere maatregelen om het virus in te dammen.

Verkeersdoden

Wat de beste manier is om het aantal zelfdodingen terug te dringen, is nog onduidelijk. Vaststaat dat een enkele geïsoleerde maatregel weinig effect heeft. ‘Wij proberen te leren van de manier waarop in Nederland het aantal verkeersdoden is teruggedrongen’, aldus Gilissen. ‘Daarbij ging het om een scala aan maatregelen tegelijkertijd op vele fronten. Van rotondes en bromfietshelmen tot en met autogordels en snelheidsbeperkingen. Zo moet het met suïcidepreventie ook: bij de huisarts, de schuldhulpverlening en het UWV: overal moeten mensen worden getraind om zelfdoding bespreekbaar te maken. Op scholen moeten kinderen al vroeg leren omgaan met problemen. Het spoor en gebouwen moeten beter worden beveiligd. De ggz moet de juiste behandelingen in huis hebben. Er moet goede nazorg komen na een suïcide en suïcidepoging. En we moeten allemaal alert zijn op mensen in onze omgeving met wie het mogelijk niet goed gaat’, aldus Gilissen.

Overigens: door berichtgeving over suïcide lijkt het soms alsof steeds meer mensen zichzelf van het leven beroven. Dat is onjuist. De aantallen zijn al jaren stabiel. Sinds 2013 gaat het om 11 zelfdodingen op 100 duizend Nederlanders. In zowel relatieve als absolute aantallen zijn het er de afgelopen twee jaar zelfs iets minder.

Heeft u zelfmoordgedachten? Bel gratis met 0800-0113 of chat via 113.nl. Wilt u weten hoe een gesprek te voeren over zelfdoding? 113 heeft een gratis online training vraagmaar.nl

Wat hebben we geleerd in 2020?

Van spectaculaire ontdekkingen in ons zonnestelsel tot een levensreddend vaccin voor baby’s: dit zijn de 17 belangrijkste wetenschappelijke lessen van 2020, verzameld door onze wetenschapsredactie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden