Cookiemonster Apple zit advertentiebedrijven dwars

Apple zit de advertentiebedrijven dwars. Vinden de advertentiebedrijven althans. De consument is blij.

Beeld Rein Janssen

Iedereen die geen adblocker gebruikt, kent het fenomeen. Eén keer bij een webshop gezocht naar - noem maar wat - kunstgras en je blijft op veel sites die je daarna bezoekt bestookt worden met advertenties voor, jawel, kunstgras.

Deze vorm van stalken is mogelijk omdat advertentienetwerken internetters kunnen volgen op hun surftochten. In veel gevallen gebeurt dat door het plaatsen van zogenoemde cookies, tekstbestandjes die ervoor zorgen dat bezoekers worden herkend als ze een site opnieuw bezoeken. Zo kunnen bijvoorbeeld de inloggegevens worden vastgelegd, zodat deze niet opnieuw hoeven te worden ingegeven.

Dat is erg handig. Diezelfde cookies worden echter ook sinds jaar en dag gebruikt voor commerciële doeleinden, zoals het aanbieden van advertenties gebaseerd op eerder surfgedrag. Of in het adverteerdersjargon: relevante advertenties. Apple heeft deze maand een nieuw hoofdstuk geschreven in de al jaren woedende strijd tussen internetadverteerders en privacyvoorvechters.

Eerder ging Apple al over tot het standaard blokkeren van zogenoemde third party cookies (cookies die door een andere partij worden geplaatst dan door de bezochte site). De tegenzet van de advertentiewereld liet niet lang op zich wachten. Om deze maatregel te omzeilen gingen adverteerders in samenwerking met de beheerders van websites over tot het plaatsen van first party cookies. Dit zijn cookies die namens de bezochte website worden geplaatst, maar toch door adverteerders kunnen worden gebruikt om bezoekers te blijven volgen. En zo blijft die vermaledijde advertentie voor kunstgras overal maar opduiken. Want ja, relevant.

Daarop heeft Apple iets gevonden. Ook first party cookies worden in de jongste update van Safari (zowel voor iOS als iMacs) geblokkeerd. Niet allemaal natuurlijk. Als die cookies voor een legitiem doel worden gebruikt, zoals het inloggen op een site, blijven ze gewoon werken. Maar wel als ze oneigenlijk worden ingezet om adverteerders in staat te stellen internetters te blijven volgen.

Apple zet hiervoor een zelflerend algoritme aan het werk, dat de 'foute' cookies eruit moet vissen. Intelligent Tracking Prevention noemt Apple dit. In de praktijk gebeurt dat door cookies te blokkeren als een internetter de afgelopen dertig dagen niet op de site is geweest die de cookie oorspronkelijk heeft geplaatst. Wie hier niet van gediend is, kan Safari overigens handmatig aanpassen.

Safari wordt wereldwijd door 15 procent van alle internetters gebruikt, vooral op mobieltjes. Ook al is Apple niet de grootste (dat is Google met Chrome), toch is de maatregel ingeslagen als een bom.

Advertentiebedrijven reageerden direct na de lancering van de nieuwe Safari-versie via een open brief. Hierin beschuldigen ze Apple van het eenzijdig afschaffen van de aloude cookiestandaarden ten faveure van Apples eigen 'ondoorzichtige en willekeurige' standaarden die het economische model van internet saboteren.

Dat is stevige taal, maar Apple is niet onder de indruk. In een reactie tegenover technieuwssite The Verge herhaalt het bedrijf maar weer eens dat de advertentiebranche het toch echt aan zichzelf te wijten heeft: internetters hebben recht op privacy.

Yvonne de Jager, directeur van IAB Nederland (de brancheclub voor internetreclame) is het hier hardgrondig mee oneens. 'Het is jammer dat Apple dit op deze dictatoriale manier oplegt. Dit is slecht voor de onlineadvertentiemarkt. Natuurlijk is privacy belangrijk, maar de uitvoering is gewoon niet goed. Op deze manier misbruikt Apple zijn macht.'

De Jager benadrukt dat advertenties nodig zijn om gratis nieuws en entertainment te financieren. Maar er is nog iets anders, zegt De Jager. 'Een van de mooie dingen van internet is nu juist dat het gepersonaliseerd kan worden. Niet iedereen dezelfde advertentie, maar relevante advertenties op maat. Dat wordt door Apple onderuit gehaald.'

Rejo Zenger van privacyorganisatie Bits of Freedom denkt niet dat dit het eindspel is. 'Dit is een belangrijke zet, maar reken er maar op dat advertentiebedrijven alles op alles zetten om hier weer onderuit te komen. Dat hebben ze tot nu toe altijd gedaan. De branche werkt heel bewust om de wensen van de gebruikers heen.'

Zenger wijst op fingerprint-technologie. Op basis van een combinatie van browservoorkeuren (schermresolutie, taalinstelling en dergelijke) kunnen gebruikers ook goed worden gevolgd omdat die combinatie vrijwel uniek is. Cookies zijn dan niet nodig.

Volgens ict-jurist Dirk-Jan de Bruin is het belangrijk dat de gebruiker goed wordt ingelicht. 'Alle huidige en toekomstige wetgeving is erop gericht om de controle in handen van de consument te leggen. Als hij er expliciet voor kiest om dit over te laten aan het algoritme van Apple is dat prima.' De Bruin benadrukt dat de bedenker van de cookies, Lou Montulli, zijn vinding had bedacht voor het winkelwagenconcept: het onthouden van adresgegevens. 'En niet voor het volgen van gebruikers voor advertentiedoeleinden.'

De privacybewuste internetter moet zich intussen niet rijk rekenen, zegt ook De Bruin. 'Veel advertentiebedrijven zijn al afgestapt van hun klassieke trackingcookies, juist vanwege de strengere Europese regelgeving die hen boven het hoofd hangt. En bedrijven als Facebook analyseren vooral hun eigen data. Die zullen echt niet wakker liggen van een cookie meer of minder.'

En wat doet Google?

Net als Apple laat ook Google zich graag voorstaan op zijn goede bedoelingen. Maar de belangen zijn anders, dus Google moet handig laveren. Google en Facebook hebben zo ongeveer een duopolie op advertentiegebied. Het grootste deel van het totale onlineadvertentiebudget (dit jaar naar schatting 224 miljard euro) wordt onder deze twee verdeeld. Als geen ander weten ze al het onlinegedrag van hun gebruikers in kaart te brengen. Toch komt ook Google binnenkort met maatregelen in de toonaangevende browser Chrome om irritante advertenties te blokkeren. Niet door middel van cookies, maar denk aan video's die uit zichzelf beginnen af te spelen. Hiervan zal Google zelf geen last hebben. Wie niet bij het vaste clubje van oppermachtige techbedrijven wil shoppen voor zijn browser kan ook terecht bij bijvoorbeeld Firefox of nieuwkomer Brave, die privacy hoog in het vaandel heeft staan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.