nepnieuwsgame bad news

Computerspel Bad News leert je nepnieuws herkennen door zelf een nepnieuwsimperium op te zetten

Een kwartier een spelletje spelen en je herkent nepnieuws beter. Kan dat? Nederlandse onderzoekers van de Universiteit van Cambridge probeerden het uit met het spel Bad News. De resultaten zijn veelbelovend.

Chemtrails in eieren: dit is een van de misleidende complottheorieën die je in de Nederlandse versie van het spel Bad News de wereld in stuurt. Beeld DROG

Omdat het voor internetplatformen als Facebook en Twitter zo goed als onmogelijk is om nepnieuws te weren, pleiten experts en de overheid ervoor om burgers zelf beter te leren hoe je nepnieuws herkent. Vaak wordt hiervoor naar het onderwijs gewezen, alleen mis je daarmee grote groepen mensen, stelt Jon Roozenbeek, een van de deelnemende wetenschappers. ‘Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat juist ouderen gevoeliger zijn voor nepnieuws dan jongeren. Die bereik je niet als je focust op onderwijs.’

Daarom ontwierpen de onderzoekers van Cambridge samen met het Nederlandse platform DROG een gratis computerspel, Bad News genaamd, waarin het doel is om zelf een nepnieuwsimperium op te zetten. Je helpt bijvoorbeeld een complottheorie de wereld in dat vaccins nieuwe kinderziektes zouden veroorzaken. Of je doet je voor als nabestaande van een slachtoffer dat omkwam door een vliegtuigramp om de overheid te beschuldigen van die ramp. Hoe meer Twittervolgers je trekt met je fictieve nieuwsplatform, hoe hoger de score.

In Bad News manipuleer je de publieke opinie. Bijvoorbeeld door je voor te doen als familielid van iemand die overleed tijdens een vliegtuigramp, om de rol van de overheid in twijfel te trekken. Beeld DROG

Tactieken

Spelers maken zo in een kwartiertje kennis met veelgebruikte tactieken achter desinformatie, zoals overdreven inspelen op de emotie en het verspreiden van ongefundeerde verdachtmakingen. Om te onderzoeken of spelers daadwerkelijk beter worden in het herkennen van nepnieuws, vroegen de onderzoekers ze voor en na het spel enkele berichten te beoordelen op betrouwbaarheid. Meer dan veertienduizend mensen maakten het onderzoek af sinds het spel begin 2018 uitkwam.

En jawel, ze bleken na het spelen van het spel gemiddeld beter in het herkennen van nepnieuws. Dat gold voor mensen van alle leeftijden, opleidingsniveaus en politieke overtuigingen, schrijven de onderzoekers in vakblad Palgrave Communications.

‘Het uiteindelijke doel van dit soort initiatieven is dat mensen die nieuws lezen een alarmbelletje in het hoofd ontwikkelen, dat afgaat zodra ze iets lezen dat misleidend kan zijn. Zodat diegene het niet meteen gelooft, maar eerst nadenkt’, zegt Roozenbeek. ‘Het gaat dan om het leren kennen van tactieken, onze boodschap is niet dat alternatieve media onbetrouwbaar zijn.’

Wat doe je om je nepnieuwsverhaal aannemelijker te maken? Dan plaats je commentaar van een zogenaamde ‘expert’. Beeld DROG

Alexander Pleijter, universitair docent online journalistiek aan de Universiteit Leiden en expert op gebied van desinformatie, is enthousiast over de studie. Overigens ook over het spel zelf, dat ‘heel leuk in elkaar zit’. Hij denkt dat spellen als Bad News kunnen bijdragen aan het vergroten van kennis over nepnieuws. ‘Dat hebben de onderzoekers heel aannemelijk gemaakt.’

Wel blijft het bijzonder moeilijk om de precieze impact van nepnieuws te onderzoeken, benadrukt hij. ‘Zelfs als mensen een bericht als nepnieuws herkennen, betekent dat niet dat het geen effect meer heeft. Ook als je informatie niet vertrouwt, kan de boodschap op langere termijn blijven hangen. Zeker als je het vaker tegenkomt.’

Zwakke punten

Ook heeft de studie een paar zwakke punten die voortkomen uit de opzet, stellen zowel Pleijter als de auteurs van de studie. Omdat mensen vrijwillig aan het spel beginnen, is de kans groot dat de deelnemers niet representatief zijn. Bijvoorbeeld omdat vooral mensen met specifieke interesses het leuk vinden om een spel over nepnieuws te spelen. Verder ontbreekt een controlegroep, waardoor het niet mogelijk is een vergelijking te maken tussen mensen die het spel speelden en mensen die dit niet hebben gedaan. Bovendien is niet duidelijk hoe lang de effecten van de game aanhouden.

Hierom is vervolgonderzoek al van start gegaan, zegt Roozenbeek. Met geselecteerde proefpersonen die gedurende langere tijd gevolgd worden én een controlegroep. ‘De resultaten daarvan publiceren we later, maar tot nu toe laten ze zien dat mensen die het spel spelen beduidend beter zijn in het herkennen van nepnieuws dan de controlegroep. En minstens vijf weken later zien we nog steeds een verschil.’

Bad News is te spelen op getbadnews.com (Engels) en slechtnieuws.nl (Nederlands).

Meer over nepnieuws

De Europese verkiezingen zijn een ‘laboratorium’ voor de omgang met nepnieuws door Google, Twitter en Facebook. Het blijkt een ware balanceeract, waarbij nog het nodige fout gaat.

Toen de provinciale en de Europese verkiezingen in aantocht waren, begon minister Ollongren een campagne over nepnieuws. Heeft dat echt zoveel invloed dat het de democratie kan ondermijnen?

Met al dat nepnieuws op internet is handmatig controleren geen doen meer. Dus werken wetenschappers en bedrijven aan systemen die valse berichten automatisch opsporen.

Zit er een limiet aan het aantal mensen dat je kunt kennen? Wat bewijst de uitslag van een schriftelijke test eigenlijk? In onze Grote Vragen Podcast beantwoorden we ‘vragen waar je nooit over na hebt gedacht maar plotseling dolgraag een antwoord op wilt hebben’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden