NieuwsCoronamedicijn

Combinatie van twee bestaande middelen lijkt sterfte aan corona op ic’s te verminderen

Een combinatie van een ontstekingsremmer en een reumamiddel kan bij de allerziekste covid-19-patiënten de sterfte met ruim 60 procent verminderen. Nederlands onderzoek, dat dinsdag werd gepubliceerd, geeft hiervoor aanwijzingen. Het is een van de spectaculairste resultaten die tot nu toe zijn geboekt tegen het coronavirus. 

Medisch personeel op een speciale afdeling in het Zuyderland Medisch Centrum voor patienten die mogelijk besmet zijn met het coronavirus. In dit ziekenhuis werd het middel getest.Beeld ANP

Artsen van het Zuyderland medisch centrum in Sittard en Geleen beproefden de twee medicijnen bij 86 covid 19-patiënten bij wie het immuunsysteem in reactie op het coronavirus op hol was geslagen. Door die zogeheten cytokinestorm valt het immuunsysteem het eigen lichaam aan. Artsen gaven de patiënten eerst prednison, een medicijn dat het immuunsysteem in toom houdt. Als dat niet effectief genoeg was, voegden ze er het reumamedicijn tocilizumab aan toe. Dat middel onderdrukt het effect van een specifieke afweerstof.

Experimentele behandeling

De resultaten zijn opzienbarend, zo blijkt uit de publicatie in het vakblad Annals of the Rheumatic Diseases. Vergeleken met een even grote controlegroep van coronapatiënten die een paar weken eerder opgenomen waren geweest, lag de sterfte 65 procent lager: in de behandelde groep overleden 14 patiënten, in de controlegroep 41. De behandelde groep herstelde dubbel zo snel, en er hoefden ruim 70 procent minder patiënten te worden beademd. Dankzij de experimentele behandeling heeft het ziekenhuis het zwarte scenario weten af te wenden, zei longarts Rémy Mostard dinsdag tijdens de persconferentie waarop de resultaten werden toegelicht. 

De resultaten zijn alleen van toepassing op de covid 19-patiënten bij wie sprake was van een ontspoord immuunsysteem. In het Zuyderland medisch centrum gold dat voor een op de vijf patiënten met covid-19 die het ziekenhuis binnenkwamen. 

Slag om de arm

Een slag om de arm is wel nodig, benadrukken hoogleraren infectieziekten Leo Visser (LUMC) en Joost Wiersinga (Amsterdam UMC), niet betrokken bij het onderzoek: de studieresultaten zijn vermoedelijk gunstig gekleurd door de tijd. De Limburgse artsen hebben de behandelde patiënten vergeleken met patiënten die weken eerder in het ziekenhuis hadden gelegen, in de eerste hectische weken van de pandemie. Toen was bijvoorbeeld nog niet duidelijk hoe vaak levensbedreigende bloedstolsels voorkwamen, zegt Visser, en werden minder vaak antistollingsmedicijnen toegediend. Die eerdere groep was, kortom, zieker, waardoor de vergelijking mogelijk mank gaat. ‘Dit onderzoek levert sterke aanwijzingen maar nog niet het bewijs’, aldus Visser.

De onderzoekers erkennen die zwakte maar zeggen dat ze toch met opzet voor de huidige studie-opzet hebben gekozen: van de coronapatiënten bij wie de afweer ontspoort, overlijdt 40 tot 50 procent, bij een vergelijkend onderzoek met een placebo (een nepmiddel) zou de helft van de patiënten de beloftevolle medicijnen niet hebben gekregen. ‘Wij vonden dat niet ethisch’, aldus longarts Mostard.

Immuunsysteem op hol

Naar immuunonderdrukkende medicijnen tegen covid-19 wordt wereldwijd op grote schaal onderzoek gedaan. Vorige maand maakten Britse wetenschappers bekend dat het medicijn dexamethason (een broertje van het in Limburg gebruikte steroïd prednison) de sterfte bij patiënten die worden beademd met 30 procent kan verminderen. Volgens hoogleraar Robert Landewé, reumatoloog in het Zuyderland ziekenhuis, zijn de resultaten nu zoveel beter omdat vooraf de patiënten zijn geselecteerd die voordeel van de behandeling konden hebben: de groep bij wie het immuunsysteem op hol was geslagen.

Alleen al naar het in Limburg toegediende reumamiddel en naar aanverwante geneesmiddelen (die allemaal dezelfde afweerstof Il-6 onderdrukken) lopen nu zo’n tweehonderd onderzoeken, weet Wiersinga. De eerste grote studie naar de inzet van zo’n reumamedicijn bij covid-19 patiënten was echter teleurstellend en leverde begin deze maand geen resultaat op.

Prijzig en schaars

De reumamedicijnen hebben een belangrijk nadeel, zegt hoogleraar Visser: het zijn biologische medicijnen (gemaakt met behulp van levende cellen) en daar is bij lange na niet genoeg van voor de hele wereld. Ze zijn bovendien prijzig, zegt hij; als ze werken, is het vooral een oplossing voor het rijke Westen. 

Ondanks de beperkingen van de studie noemt hoogleraar Wiersinga de resultaten toch ‘bemoedigend’, een dag nadat duidelijk werd dat er ook op het gebied van de vaccins beloftevolle ontwikkelingen zijn. Opmerkelijk genoeg blijkt de winst opnieuw te komen van bestaande medicijnen. Eerder al werd duidelijk dat ook het ebolamedicijn remdesivir (een virusremmer) de ziekteduur van ernstig zieke patiënten kan bekorten.

Het Oxfordse kandidaatvaccin waarvan Nederland met een Europese coalitie alvast 300 miljoen doses bestelde, lijkt te doen wat men ervan verlangt: immuunsysteem op scherp, weinig bijwerkingen.

Artsen en wetenschappers beginnen de slooptocht van het coronavirus in het lichaam te doorgronden en staan daarbij perplex van wat ze zien.

Meer weten over corona in Nederland? Hier zetten we de belangrijkste grafieken en kaarten op een rij.

Een handig overzicht van de belangrijkste stukken omtrent het coronavirus is te vinden in dit dossier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden