NieuwsZicht

Cocktail van moleculen helpt blinde muizen zicht terug te krijgen

Blinde muizen laten zien, dat kunststukje is al eerder gelukt. Maar het vereist een tijdrovende en ingewikkelde procedure. Amerikaanse wetenschappers hebben nu een sneller en eenvoudiger manier ontdekt om het gezichtsvermogen bij deze dieren deels te herstellen.

Een muis in het lab.Beeld Hollandse Hoogte

De onderzoekers ontwikkelden een nieuwe techniek om lichtgevoelige zenuwcellen op het netvlies achterin het oog – de staafjes – te maken uit huidcellen van muizen en mensen. Nadat de in het lab gefabriceerde lichtgevoelige cellen in hun ogen waren geïmplanteerd konden de muizen beter zien, schrijven ze in Nature.

Tot nu toe gebruiken wetenschappers stamcellen voor een vergelijkbare ingreep om het zicht bij blinde muizen terug te brengen. De stamcellen worden eerst gemaakt uit huid- of bloedcellen en vervolgens zodanig genetisch geherprogrammeerd dat ze zich ontwikkelen tot lichtgevoelige cellen die in een netvlies kunnen worden getransplanteerd.

De onderzoekers zeggen dat ze het mogelijk hebben gemaakt de tussenstap van de stamcellen over te slaan en weefselcellen op chemische wijze om te vormen tot lichtgevoelige staafjes die in het netvlies kunnen worden aangebracht. Ze ontdekten dat een combinatie van vijf moleculen de transformatie van de huidcellen tot stand kan brengen.

Het herprogrammeren van stamcellen tot bruikbare cellen voor transplantatie duurt ongeveer een half jaar. Met de nieuwe methode zijn huidcellen binnen tien dagen omgetoverd tot lichtgevoelige cellen.

Test

De onderzoekers implanteerden de zelfgemaakte staafjes in de ogen van veertien muizen die kampten met ernstige degeneratie van het netvlies. Zes van de dieren had een maand na de ingreep een verbeterde respons van de pupil en maakte beter onderscheid tussen licht en donker. Dat laatste werd aangetoond met een test: ze bleven langer in een donkere ruimte dan blinde soortgenoten. Muizen geven gewoonlijk de voorkeur aan het donker boven het licht.

Dit is de eerste studie die aantoont dat met directe chemische herprogrammering netvliescellen kunnen worden geproduceerd, stellen de auteurs. De nieuwe methode maakt het volgens hen mogelijk sneller therapieën te ontwikkelen voor aandoeningen aan het netvlies.

Oogarts Camiel Boon, hoogleraar bij het LUMC en als bijzonder hoogleraar verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, prijst de ontdekking dat met een relatief simpele cocktail van moleculen een mechanisme in gang kan worden gezet waarbij bindweefselcellen zich kunnen omvormen tot staafjescellen. ‘Dat is het belangrijkste.’ Minder overtuigd is hij van de relevantie voor de klinische praktijk. ‘De nieuwe route is eenvoudiger dan de stamcelroute, maar de vraag is of die ook beter is. De auteurs geven toe dat ze dat niet weten. Immers, hoe meet je hoe scherp een muis kan zien?’. 

Gereedschapskist

Met deze studie is de gereedschapskist van de oogheelkundige wat uitgebreid, zegt Boon. ‘We hebben nieuw gereedschap en een recept hoe we mooie dingen in elkaar kunnen sleutelen. Maar een kapotte auto kunnen we nog niet laten rijden.’

Staafjes kunnen in het lab ook worden gemaakt van menselijke stamcellen, maar ze zijn nog nooit bij mensen geïmplanteerd. Bij mensen met macula degeneratie – een erfelijke aandoening aan het netvlies – is het geprobeerd met donorstamcellen, maar dat leverde geen visueel voordeel op voor de patiënt. ‘Er zijn nog geen mensen die weer kunnen zien dankzij stamcellen, maar ik hoop en verwacht dat we dit in de toekomst wel voor elkaar kunnen krijgen’, aldus Boon.

Lees meer

Er is hoop voor patiënten met oogziekten als retinitis pigmentosa of maculadegeneratie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden