nieuws gentech

Claim Chinese hoogleraar: eerste genetisch gemanipuleerde baby’s ter wereld

Voor het eerst zijn twee baby’s geboren van wie het dna met genetische technieken kunstmatig is ‘verbeterd’. Dat zegt de Chinese hoogleraar He Jiankui maandag althans tegen journalisten. Het is een primeur die de toekomst van de mensheid kan veranderen. Als hij klopt. 

Baby’s in het zwembad in Beijing. Beeld AFP

De twee door He op de wereld geholpen meisjes, door hem aangeduid met de pseudoniemen Lulu en Nana,  zouden de allereerste ‘superbaby’s’ of ‘designerbaby’s’ zijn: genetisch geprogrammeerd om iets te doen wat ze van nature niet kunnen.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie?

Dat opent de deur naar ‘genetische chirurgie’ om erfelijke ziektes te verhelpen, maar ook naar sciencefictionachtige toestanden zoals ouders die hun kind genetisch naar wens inrichten. Heftig, want een eenmaal in het dna aangebrachte wijziging verdwijnt niet meer en kan zelfs worden doorgegeven aan het nageslacht.

Resistent tegen hiv

Bij Lulu en Nana gaat het om een verbetering waardoor kinderen niet meer bevattelijk zijn voor hiv, aldus He, hoogleraar van de Zuidelijke Universiteit van Wetenschap en Techniek in een op YouTube geposte video. ‘Deze ouders willen geen ontwerpbaby. Ze willen gewoon een kind dat niet zal lijden aan een ziekte die de medische wetenschap niet kan voorkomen.’  De vaders van de proefgezinnen waarmee He in zee ging hadden zelf hiv, en kozen dan ook zelf voor deelname.

Experts zijn echter ontstemd. ‘Dit loopt wel heel erg vooruit op wat we een aanvaardbare procedure vinden voor de introductie van nieuwe voortplantingstechnologieën’, reageert medisch ethicus Wybo Dondorp (Universiteit Maastricht). ‘Hiv willen voorkomen is natuurlijk prima. Maar hoe zit het met de veiligheid van deze kinderen?’

De techniek is immers nog experimenteel en mogelijk gevaarlijk, omdat je er soms ook onbedoeld verkeerde stukken dna mee herschrijft. Dat kan in theorie genetische problemen geven bij de kinderen, en zelfs kanker. He benadrukt echter dat hij goed heeft gecontroleerd of andere genen nog wel intact zijn.

Crispr-Cas

Eerst zien, dan geloven, reageren anderen. He heeft de technische details nog niet gedeeld in een vakblad, zodat andere wetenschappers niet kunnen controleren of zijn beweringen wel kloppen. Zijn eigen universiteit kondigde gisteren direct een onderzoek aan naar wat er is gebeurd. Daar staat tegenover dat He studeerde en werkte aan diverse prestigieuze Amerikaanse universiteiten, en in China zijn eigen laboratorium runt. 

‘Zelfs als het niet waar blijkt, zal iemand anders het over enkele maanden alsnog doen’, verwacht hoogleraar voorplantingsgeneeskunde Sjoerd Repping (Amsterdam UMC), die de ingreep op colleges al jaren gebruikt als voorbeeld van wat eraan komt. ‘Deze genetische verandering is relatief eenvoudig, en komt bij sommige mensen van nature al voor. Die zijn inderdaad niet vatbaar voor hiv.’

Voor zijn experiment maakte He gebruik van de revolutionaire genetische techniek Crispr-Cas, waarmee men in het receptenboek van het leven gericht kleine wijzigingen kan aanbrengen. He maakte een gen genaamd CCR5 onklaar, dat het recept bevat voor het poortje waarlangs het aidsvirus cellen binnenkomt. In totaal voerde zijn team de behandeling uit op elf embryo’s, waarna er uiteindelijk één uitgroeide tot de nu geboren tweeling. Van de meisjes is er een volledig resistent tegen hiv. Bij de ander is de behandeling niet goed aangeslagen: zij kan toch nog hiv oplopen.

De twee door wetenschapper He Jiankui op de wereld geholpen meisjes zouden de allereerste ‘superbaby’s’ of ‘designerbaby’s’ zijn. Beeld AP

De acceptatie voor de ingreep is ook in Nederland relatief groot, merkte Repping toen hij twee jaar geleden duizend kijkers van het programma De Kennis Van Nu vroeg naar hun opvattingen. Eenderde zou zijn eigen kind hiv-resistent laten maken, bleek toen. ‘Mits dat bewezen effectief en veilig is’, zegt Repping. ‘Je kunt dit zien als een soort genetische vaccinatie.’

Kenners vrezen dat de Chinese baby opmaat kan zijn tot ‘baby’s op bestelling’, waarbij ouders desgewenst allerlei genetische eigenschappen inprogrammeren in de genetische software van hun kind. Er zijn immers meer relatief eenvoudige genetische ingrepen denkbaar die leiden tot zaken als meer spiergroei, betere conditie, sterkere botten en stevigere vaatwanden.

Intelligentie-dna

De grens tussen medische noodzaak en luxe is flinterdun. In Amerika kwam vorige week aan het licht dat een bedrijf baby’s wil selecteren op een goede intelligentie. Dat gaat overigens zonder genetische manipulatie: de ouders gaan naar de ivf-kliniek, daar maakt men een aantal embryo’s uit hun zaad- en eicellen, en vervolgens kiest het ouderpaar uit de embryo’s degene met het ‘beste dna’ voor intelligentie. Garantie tot de voordeur, want intelligentie is maar voor een deel erfelijk bepaald.

‘Het aanpassen van genen is niet per definitie onverantwoord’, zegt medisch ethicus Dondorp. ‘Maar de vraag is wel: hoe willen we dit afbakenen? Ik denk dat het zorgvuldiger is om daarover eerst de discussie te voeren.’

In Nederland is het maken van genetisch gemanipuleerde baby’s bij wet verboden.

KOMT EEN SUPERBABY BIJ DE DOKTER
Is de supermens in aantocht? Lees hier ons eerdere overzicht van de situatie.

Video: dankzij het betere knip- en plakwerk kunnen onderzoekers al flink sleutelen aan ongeboren kinderen. Wetenschapsredacteur Maarten Keulemans legt in deze interactieve video uit hoe voortplanting radicaal gaat veranderen.

De genetisch gemanipuleerde baby.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.