Cholesterolverlager oorzaak van spierpijn

Het cholesterolgehalte wordt getest aan de hand van bloed, maar wie dit vervolgens probeert te verlagen met medicijnen kan flinke spierpijn oplopen Beeld ANP

Nijmeegse wetenschappers zijn een stap dichterbij de ontrafeling van een veel voorkomende, hinderlijke bijwerking van statines. Deze cholesterolverlagers veroorzaken bij een deel van de gebruikers spierpijn. Dat komt volgens onderzoekers van het Radboud-umc doordat ze de productie van energie in de energiecentrales van de spiercellen belemmeren.


In Nederland gebruiken anderhalf miljoen patiënten statines. Bij 5 tot 20 procent van hen leidt de medicatie tot spierpijn, die soms zo heftig kan zijn dat patiënten er (deels) mee stoppen.


Zodra statines in het bloed worden opgenomen, kunnen ze twee chemische vormen aannemen, vertelt Frans Russel, hoogleraar farmacologie en toxicologie aan het Radboud-umc. De zuurvorm van de statine verlaagt de hoeveelheid cholesterol. Maar zodra in het lichaam toevallig aan dat zuur een enzym wordt gekoppeld, ontstaat een lactonvorm.

Spaak

Het zijn de lactonen, nutteloos voor het lichaam, die de spierklachten veroorzaken, verduidelijkt Russel. Dat vermoeden bestond al langer, maar Nijmeegse wetenschappers zochten het verder uit. Ze schrijven er woensdag over in het vakblad Cell Metabolism.

In de spiercellen steken lactonen als het ware een spaak in het wiel van de energieproductie, legt Russel uit. In de mitochondriën, de energiecentrales, wordt energie opgewekt door verbranding van voedingsstoffen. Daarbij worden elektronen doorgegeven via een keten van eiwitten. Ergens halverwege die keten verhinderen de lactonen de overdracht.

'We denken dat onze ontdekking ook de verschillen in spierklachten tussen patiënten verklaart', zegt Russel. Ten gevolge van genetische variatie hebben sommige personen veel meer enzymen paraat die de zuurvorm omzetten in een schadelijke lactonvorm. De onderzoekers ontdekten bovendien dat bij patiënten met ernstige spierklachten de cholesterolverlagers zich ophopen in de spieren.

Relevantie

Erik Stroes, hoogleraar inwendige geneeskunde in het AMC, noemt het Nijmeegse onderzoek 'mooi werk' maar benadrukt dat de relevantie voor patiënten nog onduidelijk is. Statines beïnvloeden inderdaad de werking van de mitochondriën, zegt hij, maar daarmee is de oorzaak van de spierpijn nog niet bewezen. Dat bewijs kan pas worden geleverd met een groot patiëntenonderzoek. Stroes benadrukt dat eerdere onderzoeken, die in dezelfde richting wezen, steeds zijn doodgelopen.

Zo ontdekten Amerikaanse onderzoekers een paar jaar geleden dat statines de aanmaak van een stof (Q10) remmen die van groot belang is voor de energieproductie in de mitochondriën. Maar toen patiënten met spierklachten die stof kregen, veranderde er niets, aldus Stroes.

Toch is een oplossing tegen spierklachten hard nodig, zegt hij. Statines verlagen de kans op hart- en vaatziekten aanzienlijk en voorkomen moet worden dat patiënten ermee stoppen vanwege bijwerkingen.

De Nijmeegse farmacologen proberen nu samen met chemici de structuur van statines te veranderen. Ze willen het medicijn zo opbouwen dat in het lichaam de zuurvorm niet meer kan worden omgezet in lactonen. Russel: 'Dan pak je het cholesterol aan en voorkom je mogelijk spierklachten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.