REPORTAGE

Chirurgen appen zich door operatie met speciale app

De patiënt ligt stervend op de operatietafel, de radeloze arts trekt zijn smartphone tevoorschijn. 'Wie weet wat deze afwijking in de linkerhartkamer kan betekenen?' Foto erbij en klik: de vraag wordt verspreid in volledige privacy binnen een digitale gemeenschap van specialisten in hetzelfde vakgebied, van wie de smartphones prompt beginnen te rinkelen. Binnen een kwartier zegt een van hen: 'dit heb ik eerder gezien. Luister goed.'

Michiel Tebbes, arts spoedeisende hulp, raadpleegt op zijn iPhone informatie van een patient over wie hij in overleg is met anios (arts assistent niet in opleiding tot specialist) Shaleen vd Ploeg en rechts co-assistent spoedeisende hulp Runa Dalen.Beeld Harry Cock

Het is de medische wereld van de toekomst, hopen ontwikkelaars van communicatie-apps voor de zorgsector. Snelle kennisdeling tussen medisch personeel kan levens redden. Veel artsen, verplegers, en andere zorgverleners gebruiken nog altijd WhatsApp voor berichtjes onderling. Maar in februari zei de Autoriteit Persoonsgegevens: dat mag niet, want patiëntgegevens zijn daar niet veilig. Artsenfederatie KNMG dringt aan op het gebruik van veiliger alternatieven. Steeds meer zorgverleners stappen nu over op gespecialiseerde apps voor medisch personeel.

Meestal delen artsen huis-tuin-en-keuken-informatie via zulke apps. De overdracht van patiënten, uitwisseling van contacten, vragen om advies of verduidelijking. Geen zaken van leven of dood. Volgens het KNMG gebruikte eind vorig jaar bijna de helft van alle artsen WhatsApp voor professionele contacten. Een derde stuurt weleens een foto van een aandoening. WhatsApp is inmiddels gecodeerd, wat betekent dat hacken of anderszins meekijken onmogelijk zou moeten zijn. Maar WhatsApp-berichten blijven wel op allerlei plaatsen rondslingeren.

'Een foto gemaakt met een camera-app of via Whatsapp zit onbeveiligd op mijn telefoon: als mijn zoon die pakt, kan hij erbij,' zegt Michiel Tebbes, Spoedeisende Eerste Hulp-Arts en blogger over mobiele medische technologie. 'De foto gaat ook naar iCloud op een Amerikaanse server. Als je collega de foto ontvangt, staat die ook op zijn telefoon, gaat naar zijn iCloud, en wordt vervolgens ook gesynchroniseerd met zijn laptop, tablet, allerlei andere apparaten. Dat moeten we niet willen, met patiëntendata. Zelfs als de foto geanonimiseerd is, bevat die allerlei metadata (over de tijd en de plaats van de opname), daarmee kun je de herkomst ver traceren.'

Met het oog op gebruiksgemak en tijdwinst verliest medisch personeel de zorgvuldigheid wel eens uit het oog, blijkt uit een rondvraag in de medische wereld. Artsen kunnen gegevens delen via het elektronisch patiëntendossier, maar beelden delen is daar lastig, zeker als een arts die wil delen met medisch personeel buiten zijn eigen zorginstelling. Voor het geval hij behoefte heeft aan een uitgebreid advies over een moeilijke patiënt, heeft iedere arts het telefoonummer van een superspecialist bij een academisch ziekenhuis. Maar wat als de huisarts een snelle verduidelijking wil van een echo van de radioloog? De kunst is om de ideale mix te vinden van gebruikersgemak en privacy.

Siilo

Apps zoals het Nederlandse Siilo beloven dat te doen. Even downloaden uit de App Store, naam, professie, werk-email en telefoonnummer invullen en voìla. Via Siilo kunnen artsen al hun WhatsApp-contacten uitnodigen om over te stappen naar deze nieuwe en veiliger app. Daarna kan de artsengroep veilig met elkaar advies, contacten en desgewenst groezelige röntgenafbeeldingen of bloederige foto's delen. Berichten en foto's worden op een aparte, via versleuteling beveiligde plek op hun telefoon bewaard en na dertig dagen automatisch gewist.

Doel van Siilo - en van concurrerende apps zoals MD Linking - is artsen elkaar te helpen vinden, zodat die via samenwerking tot nieuwe inzichten komen. Zoals families een WhatsApp-groep opzetten om pa's verjaardagbarbecue te organiseren, zo maken hartchirurgen een groepje op Siilo om elkaar te helpen met operatietechnieken, is de hoop. 'Het spontane ontstaan van kleine kenniscentra', aldus de oprichter, dokter Joost Bruggeman. De app ging online op 12 mei, heeft inmiddels een kleine vijfduizend gebruikers, en daar komen elke dag zeker 20 nieuwe mensen bij - voornamelijk Nederlandse artsen.

Signal

Maar voordat een arts zich kan aanmelden bij Siilo en tot dan toe onbekende collega's uit zijn vakgebied kan benaderen, ben je aardig wat tijd kwijt. 'Je moet je BIG-nummer geven (registratie van professionals in gezondheidszorg, red.) en een kopie van je paspoort sturen', zegt KNO-arts in opleiding Maarten Gerdes, die de app onlangs installeerde. 'Dat is wat omslachtig en het zijn een hoop persoonlijke gegevens.' En dan is de app nu nog gratis: in de loop van volgend jaar zullen gebruikers ervoor moeten gaan betalen.

Gerdes en zijn collega's zweren daarom bij Signal, een volledig versleutelde app die eveneens foto's en berichten bewaart in een digitaal kluisje op je telefoon én gratis beschikbaar is voor iedere liefhebber (Signal wordt aanbevolen door NSA-klokkenluider Edward Snowden). Probleem blijft: daar communiceer je met bekenden, niet met iedere andere digitaal onderlegde specialist in jouw vakgebied.

Uiteindelijk staat of valt dit soort apps - en de bescherming van patiëntgegevens - met het aantal medici dat eraan meedoet; een veilige communicatiemethode is weinig waard als er niemand is om mee te praten. Er moet een kritieke massa overstappen voor WhatsApp voorgoed verleden tijd is onder medici en wordt ingeruild voor Siilo, MD Linking, of meer algemene veilige apps als Tiger Text of Signal. Of dat lukt is afwachten. 'De markt zal het bepalen,' zegt Tebbes, de arts en blogger.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden