Chinese 'aidsresistente' baby's alarmeren wetenschappers

Hoe ver mogen artsen gaan in het bijpoetsen van de erfelijke eigenschappen van ongeboren baby's? Die discussie is opnieuw op scherp gezet, nu aan het licht is gekomen dat Chinese onderzoekers hebben gepoogd embryo's met genetische manipulatie 'aidsbestendig' te maken.

Een onderzoeker op de IVF-afdeling van het academisch ziekenhuis Maastricht is bezig met apparatuur voor embryoselectie. Foto anp

Levende baby's zijn er uit de experimenten niet geboren, schrijven Yong Fan en collega's van de Medische Universiteit van Guangzhou in een vakblad: het ging ze om het principebewijs dat je met een paar genetische aanpassingen baby's kunt maken die resistent zijn tegen hiv. Niettemin reageren vakgenoten nerveus. 'Dit is gewoon spelen met menselijke embryo's', aldus de Japanse bio-ethicus Tetsuya Ishii in tijdschrift Nature.

Wetenschappers zijn bang voor wildwesttoestanden, nu het mogelijk is geworden om dna zeer precies te herschrijven. De vrees is dat privéklinieken of eigenzinnige wetenschappers er 'superbaby's' mee zouden maken, bestand tegen ziekten en voorzien van genen voor bijvoorbeeld extra spieren of intelligentie. Nadat een ander Chinees team vorig jaar voor het eerst aantoonde dat de nieuwe technieken ook werken op mensenembryo's, beloofden de internationale wetenschapsacademies geen genbaby's te maken - een moratorium waar ook China achter staat.

Fans team manipuleerde daarom genetisch defecte 'rest-embryo's' die overblijven na een ivf-behandeling en die toch al niet zouden uitgroeien tot een baby. Daarin maakten ze een gen kapot dat de mens bevattelijk maakt voor hiv. Mensen die het gendefect van nature hebben, zijn immuun voor het aidsvirus.

Ironisch genoeg mislukten de experimenten. Bij slechts 4 van de 26 embryo's had de behandeling effect, en zelfs daar lukte ze maar gedeeltelijk. 'De wetenschap is nog niet klaar', zegt hoogleraar voortplantingsbiologie Sjoerd Repping (AMC) desgevraagd. 'Maar de experimenten gaan door tot het wél kan. Daarom moeten we ons als maatschappij nu al de vraag stellen: willen we dit straks ook toepassen?'

Volgens anonieme bronnen, waarop Nature zich beroept, zijn er in China meer experimenten gaande met menselijke restembryo's. Groot-Brittannië gaf in februari als eerste Westerse land toestemming om het dna van mensenembryo's te modificeren, vooralsnog overigens slechts voor fundamenteel onderzoek naar biologische detailvragen.

Repping voert momenteel samen met de NPO een publiekspeiling uit naar hoe men tegenover de nieuwe technieken staat, en het al dan niet beschermen van baby's tegen hiv is een van de vragen. Op de uitkomsten kan Repping nog niet vooruit lopen: 'Maar het is zeker niet zo dat iedereen tegen is.'

In dierproeven blijkt de techniek die de Chinezen hebben uitgeprobeerd 'erg efficiënt' bij het afwenden van hiv-besmetting, weet Repping. 'De potentie is er, en de technische mogelijkheden komen er. De grote vraag is: waar beginnen we, en waar eindigen we?'

De AMC-vragenlijst is open voor deelname: dekennisvannu.nl/onderzoek.

Hoe herschrijf je dna?

Maarten Keulemans laat u zien hoe je de software van het leven verbetert. Kijk verder.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.