Nieuws Astronomie

Canadese half pipe-telescoop ontdekt nieuwe mysterieuze radioflitsen

Een nieuwe, relatief goedkope radiotelescoop in Canada heeft het onderzoek aan kosmische radioflitsen in een stroomversnelling gebracht.

De CHIME-radiotelescoop in Canada, die speurt naar mysterieuze flitsen in het heelal. Beeld Alamy Stock Photo

Radioflitsen zijn mysterieuze explosies in het verre heelal. Ze duren maar 0,001 seconde, maar in die korte tijd komt er een geweldige hoeveelheid energie vrij in de vorm van radiostraling. Al meer dan tien jaar breken sterrenkundigen zich het hoofd over deze raadselachtige flitsen. Niemand weet om wat voor verschijnselen het gaat, maar ze kunnen hopelijk nieuwe inzichten opleveren in de meest extreme objecten en verschijnselen in de kosmos.

Het bestuderen van de fast radio bursts (FRB’s) was tot voor kort haast onbegonnen werk. Je weet niet wannéér ze verschijnen, je weet niet wáár, en ze duren gewoon veel te kort. Bovendien zijn ze alleen met radiotelescopen te ‘zien’, en die hebben meestal maar een piepklein beeldveld. Het is een beetje alsof je vuurvliegjes wilt onderzoeken terwijl je je omgeving alleen door een drinkrietje kunt bekijken.

Maar nu is er CHIME (Canadian Hydrogen Intensity Mapping Experiment), een radiotelescoop die eruit ziet als een verzameling gigantische half pipes. CHIME bekijkt een groot deel van de hemel tegelijk en maakt dus veel meer kans om flitsen te ‘vangen’. Afgelopen zomer, toen het instrument nog in aanbouw was, zijn er al dertien korte radioflitsen gedetecteerd, aldus de Canadese sterrenkundige Deborah Good. Zij presenteerde maandag de eerste resultaten op een groot sterrenkundecongres in Seattle. Deze week worden de details gepubliceerd in Nature.

Uitbarstingen supercompacte neutronensterren

’Zeer belangrijk,’ zegt Jason Hessels van de Universiteit van Amsterdam. De eerste fast radio burst werd pas in 2007 ontdekt, bij toeval. Inmiddels zijn er enkele tientallen gezien, maar eigenlijk is er nog steeds vrijwel niets over bekend. Wat wél duidelijk is: ze ontstaan op kolossale afstanden in het heelal, en ze zijn dan ook alleen waarneembaar doordat ze enorme hoeveelheden energie produceren.

Volgens Hessels zijn het mogelijk uitbarstingen op kleine, supercompacte neutronensterren. Onderzoek aan de explosieve verschijnselen kan dus nieuwe inzichten opleveren in deze bizarre sterren, en in het gedrag van materie onder de meest extreme omstandigheden.

Hessels maakte zes jaar geleden deel uit van een team dat voor het eerst een (onregelmatig) repeterende radioflits ontdekte. Dan weet je wél waar je moet kijken, omdat de flits af en toe op dezelfde plek weer te zien is, en valt er dus ook meer te onderzoeken. Maar daarmee was het mysterie nog niet opgelost. Volgens sommige sterrenkundigen zou de repeterende flits zelfs een zeldzaam buitenbeentje zijn – een rare gril van de natuur.

Astronomen keken dan ook vol verwachting uit naar de eerste resultaten van de CHIME-telescoop. Dat CHIME al radioflitsen heeft waargenomen voordat de bouw goed en wel voltooid was, is veelbelovend nieuws. Maar de Amsterdamse astrofysicus Hessels is vooral opgetogen over het feit dat één van de dertien nieuwe flitsen óók blijkt te repeteren: tussen 14 augustus en 28 oktober is hij in totaal zes keer ‘afgegaan’. De flitsen lijken veel op die van de eerste repeterende bron uit december 2012, wat doet vermoeden dat ze op dezelfde manier ontstaan.

Hoe meer repeterende radioflitsen er worden gevonden, hoe groter de kans dat het flitsmysterie ooit wordt opgelost. Volgens Hessels is het zelfs niet uitgesloten dat álle radioflitsen repeterend gedrag vertonen: het is onmogelijk om elke flitspositie continu in het oog te houden; wie weet zit er soms veel tijd tussen twee opeenvolgende flitsen, of misschien zijn veel uitbarstingen gewoon niet krachtig genoeg om te worden waargenomen.

De dertien korte radioflitsen van CHIME vormen waarschijnlijk nog maar het topje van een kolossale ijsberg. ‘Een paar voormalige studenten van mij zijn bij het project betrokken,’ zegt Hessels. ‘Ze mogen officieel niks zeggen, maar als ik suggereer dat CHIME vast al meer dan honderd flitsen heeft ontdekt, en ook meer repeterende exemplaren, krijg ik een knipoog.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.