De gids Beter/leven

Brengt alcohol je ware aard naar boven?

Antwoord op lezersvragen over gezondheid, voeding, leefstijl en psyche. Deze week: brengt alcohol je ware aard naar boven?

Kerstfeeestje op kantoor, 1930. Beeld Getty

Het overkomt iedereen weleens: dat je onder invloed van alcohol iets doet waar je je achteraf voor schaamt. Komt dat doordat je in benevelde toestand een ander persoon wordt? Of brengt de drank juist je ware aard naar boven?

Om te beginnen met de eerste vraag: je wordt géén ander mens. Soms lijkt dat misschien zo omdat alcohol bepaalde persoonlijkheidstrekken kan uitvergroten. ‘Maar je moet die karaktertrekken wel eerst hebben’, aldus Judith Noijen, preventiemedewerker bij Jellinek. ‘Iemand die geen boosheid of agressie in zich heeft, zal niet opeens een kaakslag uitdelen als hij een biertje te veel op heeft. En mensen die niet snel geëmotioneerd raken, zullen in beschonken toestand niet zo snel een wildvreemde luidkeels de liefde verklaren.’

Alcohol werkt, vrijwel meteen bij de eerste slokjes, in op het hele brein. Om wat voorbeelden te noemen: de kleine hersenen krijgen het moeilijk, met als gevolg dat je gaat waggelen omdat je evenwicht verslechtert, evenals je motoriek. De hippocampus, waar het geheugen zetelt, raakt aangedaan – in het ergste geval krijgt de drinker een black-out. En het gedrag verandert omdat alcohol de functie van de prefrontale cortex aantast, het hersengebied waar de zelfcontrole huist.

Noijen: ‘Door de alcohol kan de prefrontale cortex minder goed (agressieve en emotionele) impulsen onderdrukken. Risico’s inschatten wordt ook lastiger, net als het overzien van de gevolgen van je daden. We worden dus impulsiever. Die kwetsende opmerking die je anders had ingeslikt, floept er in beschonken toestand uit voordat je er erg in hebt.’

Ook de amygdala, het hersengebied dat bedreigende situaties in kaart brengt, gaat door alcohol gebrekkig functioneren. ‘Dat heeft weer het effect dat mensen zich sneller aangevallen en bedreigd voelen. Het lontje wordt korter. En als er dan iemand per ongeluk tegen je aanstoot in een drukke kroeg, geef je die persoon al gauw een duw.’

Dat het gedrag verandert, is wat anders dan dat de persoon verandert of dat hij opeens zijn ware gezicht laat zien. Er komt hooguit gedrag naar de oppervlakte waar je in nuchtere toestand de rem op zet. En dat tekent ook je ware aard: dat je die kwetsende opmerking in nuchtere toestand liever niet maakt.

Het effect van alcohol op gedrag is overigens bij iedereen anders, afhankelijk van leeftijd en geslacht. De manier waarop je hersenen reageren op alcohol is deels genetisch bepaald. Ook de situatie is van invloed op je reactie. Noijen: ‘Ben je net je baan kwijtgeraakt en ga je naar de kroeg om je verdriet te verdrinken, dan heb je een grotere kans op een kwade dronk dan wanneer je goedgemutst naar een leuk feestje gaat. De ontremming door alcohol kan ook slecht uitpakken op familiebijeenkomsten waar je je slecht op je gemak voelt.’

De meeste geweldsmisdrijven – zowel buitenshuis als binnenshuis – worden onder invloed van alcohol gepleegd. De daders zijn een ontremde versie van zichzelf. Ze zijn geen ander mens. Justitie houdt verdachten die onder invloed waren tijdens hun misdrijf dan ook volledig verantwoordelijk voor hun daden. Sinds 2017 is het zelfs mogelijk geworden om misdrijven gepleegd onder invloed van alcohol juist zwaarder te straffen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden