Wetenschap

Brandwond bij kind kan leiden tot posttraumatische stress bij ouders

Als een kind brandwonden oploopt, kampen veel ouders nog lang met verdriet, angst en schuldgevoelens. Dat concludeert orthopedagoog Marthe Egberts, die vrijdag aan de Universiteit Utrecht op haar onderzoek promoveert.

Luna Liewes en haar ouders Johan en Tjallie. Zij verbrandde haar rug negen jaar geleden. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Als de 5-jarige Luna Liewes tijdens een vakantie in 2010 een snoepje wil pakken, gaat het mis. Normaal vraagt ze erom bij haar ouders, maar vandaag, vroeg op de middag op een Franse camping in de Ardèche, gaat ze er zelf op af. Ze weet waar ze moet zijn: bij het campingkastje met dat gammele kookstel erop. Het is geen etenstijd, dus Luna vermoedt geen gevaar. Vader en moeder zitten net iets verderop een boek te lezen. Hun twee kinderen zijn samen druk aan het spelen, denken ze. Ze wachten tot de boontjes gaar zijn, die ze alvast koken voor de pastasalade van vanavond.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Luna stoot haar hoofd tegen het wiebelige kastje. De deksel van het kookstel klapt dicht, het pannetje schuift van het vuur. Kokend water stroomt over de rug van Luna. ‘Je hoort een gil en weet: dit is foute boel’, vertelt vader Johan.

Johan houdt Luna onder de lauwe douche. Daarna gaat ze met de traumahelikopter naar Lyon, 150 kilometer verderop. Als haar ouders ’s avonds in het ziekenhuis aankomen, zit ze van top tot teen in het verband.

Zo’n gebeurtenis is traumatisch voor ouders, blijkt ook uit onderzoek van promovendus Marthe Egberts. Zij onderzocht de geestelijke gevolgen van een brandongeval bij 126 families van kinderen in de leeftijd van 8 tot 18 jaar op basis van vragenlijsten. Met name bij moeders heeft zo’n ongeluk een lange nasleep. Na een jaar heeft nog een kwart van de vrouwen posttraumatische stressklachten, bij mannen is dat dan 6 procent.

Overschat

Opvallend: de kinderen zelf hebben veel minder last van posttraumatische stress. Een maand na het ongeluk is dit minder dan 10 procent. Een jaar later hebben zij niet méér emotionele en gedragsproblemen dan andere leeftijdsgenoten, bleek uit vragenlijsten die kinderen zelf invulden. Toch dachten ouders soms wél dat hun kind nog klachten had, zo bleek uit een vragenlijsten die ouders invulden over hun kind. Met name ouders die zelf last hebben van posttraumatische stress overschatten de psychische gevolgen bij hun kind.

Schuldgevoelens, boosheid, angst en de gedachte dat het kind zou overlijden, waren bij ouders – met name moeders – een voorbode van posttraumatische stress en depressieve klachten. Dat bleek zowel uit het onderzoek onder 126 families, als uit onderzoeksdata van bijna 300 moeders van kinderen tussen 0 jaar en 4 jaar.

Daar kan Luna’s moeder, Tjallie Liewes, over mee praten. ‘Ik heb lang last gehad van de gevolgen. Toen we twee jaar later op vakantie gingen, merkte ik dat pas echt. Ik kreeg flashbacks in het toiletgebouw naar het moment dat Luna vlak na het ongeluk onder de douche stond. Ik zag ook overal gevaar en kon tijdens de vakantie niet meer ontspannen.’ De traumatherapie EMDR bracht verlichting, maar toch liep Liewes nog jaren rond met schuldgevoelens.

Totdat ze in 2015 bij een gespreksgroep voor ouders zat op de brandwondendag van de gelijknamige stichting. ‘Veel ouders zeiden daar dat ze zich schuldig voelden. Ik keek om me heen en dacht alleen: ik zie jullie helemaal niet als schuldig. Toen besefte ik: waarom zou ik dan mezelf als schuldige zien? Ik was te hard voor mezelf; het was gewoon een ongeluk.’ Naast traumatherapie was ook lotgenotencontact daarom belangrijk in het verwerken van trauma’s, merkte Liewes.

Volgens Egberts laat dit onderzoek zien dat sommige gezinnen baat hebben bij extra psychische ondersteuning. ‘De huidige zorg is in de eerste plaats medisch en gericht op het kind. Maar het zou goed zijn als we al kort na het ongeluk kijken welke ouders en kinderen risico lopen op psychische klachten. Dan kunnen we hen tijdig helpen.’

Te vroeg beginnen met het inschatten van psychische klachten heeft geen zin, zegt Trudy Mooren, klinisch psycholoog bij Centrum ’45 en gespecialiseerd in traumaverwerking bij gezinnen. ‘Het is logisch dat kinderen en ouders in de eerste maand stressreacties hebben, maar dan spreken we nog niet over een traumatische stressstoornis. Als mensen zulke klachten rond de eerste maand hebben, is dat een normale reactie.’

Choquerend

Niet bij elk ziekenhuis mogen ouders erbij zijn als de brandwonden worden verzorgd, bijvoorbeeld omdat behandelaars denken dat dit te choquerend zou zijn. Egberts interviewde ouders en jongeren over hoe zij de wondverzorging beleefden. Op basis daarvan concludeert ze dat het goed is als ziekenhuizen wel de mogelijkheid geven aan ouders om bij de wondverzorging van hun kinderen aanwezig te zijn. Ouders krijgen zo een gevoel van controle en beter begrip, kinderen een gevoel van veiligheid.

‘Mooi dat dit onderzocht is’, reageert Mooren. ‘Steun vanuit ouders is heel belangrijk. Ik ben daarnaast nu ook wel benieuwd wat de gevolgen zijn bij andere kinderen in het gezin.’

Tjallie en Johan Liewes hebben geen last meer van de trauma’s. Toch is er een periode van vóór het ongeluk en ná het ongeluk, zegt Tjallie. ‘Ik schrik als ik een moeder zie die een kopje hete thee drinkt met een kind op schoot.’

Dochter Luna, inmiddels 14 jaar, ziet na het ongeluk vooral de positieve kant. Al jaren doet ze actief mee aan kinder- en jeugdkampen van de Stichting Kind en Brandwond. Op die kampen leerde Luna lotgenoten kennen waar ze goede vriendinnen mee werd. ‘Eigenlijk heb ik er van iedereen de meeste positieve dingen aan overgehouden.’ Wel is ze soms nog angstig. ‘Het geluid van brandmelders vind ik eng. En als mensen kloten met kampvuren. Maar het gaat steeds beter: sinds drie jaar durf ik thee te zetten.’

Het proefschrift Brandwonden bij het kind: littekens in het gezin werd geschreven door Marthe Egberts vanuit de Vereniging Samenwerkende Brandwondencentra Nederland (VSBN).

1.800 kinderen per jaar

Jaarlijks belanden naar schatting 1.800 Nederlandse kinderen en tieners onder de 19 jaar vanwege brandwonden bij de Spoedeisende Hulp. In 275 gevallen zijn de verwondingen zo heftig dat het kind naar een gespecialiseerd brandwondencentrum moet. Met name jonge kinderen tussen de 0 en 4 jaar lopen vaak brandwonden op door hete vloeistoffen: ze leren lopen en zijn zich niet bewust van gevaar. Oudere kinderen tussen de 5 en 19 jaar hebben vaker brandwonden door vlammen, bijvoorbeeld van een kampvuur of barbecue.

Bron: Letsel Informatie Systeem 2017 van Veiligheid.nl en Nederlandse Brandwonden Registratie R3, 2017

Tips om brandwonden bij kinderen te voorkomen

• Drink geen hete thee of koffie met een kind op schoot.

• Zet theekopjes op het midden van de tafel, buiten het bereik van kinderen. Zet ook de theepot buiten het bereik op een hoge plek, en ver naar achteren

• Voor een bad is de beste watertemperatuur 37 graden. Test het badwater met een thermometer of je elleboog.

• Gebruik de achterste pitten van de kookplaat en draai de stelen van de pannen naar de zij- of achterkant.

• Zet apparaten zoals een waterkoker of frituurpan achter op het aanrecht en zorg dat kinderen niet aan de snoeren kunnen trekken.

• Laat kinderen niet alleen bij brandende kaarsen en verstop lucifers en aanstekers.

Bron: Brandwondenzorg Nederland

- Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.