Bouwvakkers halen oude botten naar boven bij Zuiderkerk in Amsterdam

Voorzichtig grasduint Gerrit Key door de grote plastic doos vol grijzige botten; lange dijbenen, ellepijpen, ribben, tientallen wervels en een enkel stukje onderkaak met twee witte kiezen. Key pakt een stukje schedel en veegt er wat zand af. 'Typisch de vorm van Peterus Plancius', zegt de uitbater van de Amsterdamse Zuiderkerk met een glimlach.

De Zuiderkerk in Amsterdam. Beeld anp
De Zuiderkerk in Amsterdam.Beeld anp

De kans is klein dat het inderdaad gaat om de stoffelijke resten gaat van de 16de-eeuwse predikant en kaartenmaker, die in 1552 in Vlaanderen werd geboren als Pieter Platvoet. Maar het zou wel kunnen: Plancius is een van de honderden Amsterdammers die tussen 1611 en 1866 werd begraven naast de kerk aan de rand van het wallengebied. Hij had als 'rijke stinkerd' ook in de kerk kunnen liggen, maar wilde dat niet en was daarmee zijn tijd ver vooruit.

De botten in de doos van Key kwamen vorige week naar boven bij de rioleringswerkzaamheden naast de kerk. Tussen het zand vonden de bouwvakkers er eerst eentje en later op verschillende plaatsen hele groepjes naast elkaar. Key: 'Op een gegeven moment ging een hond er zelfs vandoor met een bot in zijn bek, dat hebben we hem gelukkig weer kunnen ontfutselen.'

Of de beenderen van Plancius erbij zaten, blijft waarschijnlijk een raadsel. De stadsarcheoloog die een kijkje kwam nemen in de plastic bak van Key was duidelijk: 'Hier kunnen wij niets mee'. Hij raadde Key aan om de botten over te brengen naar de 'knekelput' op de Oosterbegraafplaats. Key vindt het teleurstellend. 'Met microscopen kunnen ze toch wel meer te weten komen, hoe oud ze zijn bijvoorbeeld?'

Volgens hoofdarcheoloog van Amsterdam Jerzy Gawronski gaan 'de poorten van de wetenschap niet open' voor deze verzameling losse botten 'hoe leuk en spannend ze er ook uitzien'. Voor stadsarcheologen worden menselijke resten pas wetenschappelijk interessant als het gaat om onaangeroerde skeletten, waar het liefst ook nog wat informatie over is in documenten. Met enige regelmaat worden er in de stad dergelijke vondsten gedaan. 'Die leren ons meer over het leven en de gezondheid van Amsterdammers door de eeuwen heen.'

Botresten die gevonden zijn naast de Zuiderkerk in Amsterdam. Beeld Arjan Bronkhorst
Botresten die gevonden zijn naast de Zuiderkerk in Amsterdam.Beeld Arjan Bronkhorst

Onlangs troffen ze bijvoorbeeld nog een groot aantal skeletten aan in de Nes, op de plek waar vroeger een oud klooster heeft gestaan. Internationaal was de recentste spectaculaire vondst vier jaar gelden in Groot-Brittannië. Onder een parkeerplaats in Leicester werden de stoffelijke resten gevonden die toebehoorden aan koning Richard III.

Bij de beenderen naast de Zuiderkerk gaat het niet alleen om de resten van vele verschillende mensen die in de loop der jaren waarschijnlijk in een paar lagen bovenop elkaar zijn begraven. De botten zijn hoogst waarschijnlijk ook al eerder opgegraven geweest, onder meer toen in de jaren zeventig vlak naast de kerk een metrostation werd aangelegd.

null Beeld Arjan Bronkhorst
Beeld Arjan Bronkhorst

Gawronski vindt het wel te prijzen dat Key en de bouwvakkers de botten hebben verzameld. 'Het blijven menselijke resten', die de archeologen doorgaans ruw verplaatsen naar een van de twee knevelputten in de stad.

Key weet nog niet zeker of hij dat ook daadwerkelijk zal doen. 'Ik denk dat ik ze even hier houd en dan misschien wel weer naast de kerk begraaf.'

Bij de Amsterdamse christelijke studentvereniging Plancius hebben ze er verder geen mening over de beste toekomst voor de mogelijke botten van hun naamgever. 'Geen commentaar', is het enige dat de voorzitter kwijt wil.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden