REPORTAGE

Botoxartsen: 'Sorry, Linda zo moet het dus niet'

Over botox bestaan veel vooroordelen. En over cosmetisch artsen ook. Er zijn beunhazen, maar de meeste professionals spuiten met zorg - en mate.

Linda de Mol tijdens de presentatie van de nieuwe RTL4 dramaserie, Familie Kruys.Beeld anp

Pascal Meijer (53) is dol op mooie dingen. En op dingen mooier maken. Na vijftien jaar Parijs ('op de Champs-Élysées, chic hè?'), waar hij vooral rijke dames en jonge mannelijke modellen met fillers en botox behandelde, heeft de cosmetisch arts en huisarts nu een praktijk in zijn geboortestad Maastricht. Daar 'doet' hij veel mensen van tv, zegt hij. Soms zijn ze amper 25 en willen ze dingen 'voor blijven'. Ze zien of vrezen rimpels en willen botox. Maar soms is de beste behandeling niet behandelen, zegt Meijer.

Dat klinkt altruïstisch voor iemand die zijn geld verdient aan de breed gedeelde wens om zo jong en mooi mogelijk te zijn, blijven of worden. Toch is het wat de artsen die meewerken aan dit verhaal stuk voor stuk zeggen: de klant wil (meestal) meer dan wij.

Maar dat beeld dan van de witte jas die met een dikke stift enthousiast het lichaam en gezicht van de patiënt herindeelt, met veel pijlen omhoog? Onzin, volgens de artsen. Het is de vrouw (en soms de man) in de stoel die zegt: ik wil botox en het moet hier, hier en daar ook. En de dokter? Die legt uit dat de meester zich toont in de matiging. Zo heeft Meijer een Bekende Man in zijn vaste klantenkring, een grootgebruiker met 'een gezicht vol troep'. Dat kan hij niet meer herstellen. Dus probeert hij het leed te verzachten. Door vaak nee te zeggen.

(tekst gaat verder onder de foto)

Beeld Renate Beense

Verslavend

Wat altruïsme lijkt, is ook zakelijk vernuft. Een mild behandelde klant is een mooiere en dus blijere klant en die keert terug. Niemand wil er uitzien als een ontplofte barbie. En zoals Meijer zegt: als een klant eenmaal komt, blijft hij komen. Want botox is verslavend en ouder word je toch. En nadat die ene rimpel weg is, valt die andere ineens op. Meijer: 'Mensen zien zelfs dingen die er helemaal niet zijn. Daarom is het ook zo belangrijk om goed te praten en grenzen af te bakenen.'

Opvoeden, noemt Rogier Meulenaar (40) dat. Een volledig strak gelaat, dat werkt niet. Meulenaar wijst op het kantelpunt van de uncanny valley - het lijkt op een mens maar we zien meteen dat er iets niet klopt en dat wil niemand. Dokter, ik kan mijn voorhoofd nog bewegen, is een veelgehoorde klacht. Dan legt Meulenaar uit dat dat juist goed is. 'U wilt geen masker, mevrouw. Spieren moeten af en toe een beetje bewegen.'

Ook Meulenaar is cosmetisch arts, zijn kliniek staat in Sittard. Heel soms belandt er iemand in zijn stoel van wie hij schrikt. Zo had hij een 26-jarige jongen die botox wilde. Iets klopte er niet aan het gezicht van de jongen, die ontkende iets te hebben laten doen. Meulenaar: 'Hij bleek een voorhoofdslift te hebben gehad, om zijn wenkbrauwen omhoog te trekken.' Over de vakgenoot die het heeft gedaan: 'Dat doe je niet. Zo'n jongen heeft psychologische hulp nodig, geen botox.'

(tekst gaat verder onder de foto)

Beeld Renate Beense

Liefdevol weigeren

Maar zo'n klant behoort tot de extremen en die ziet Meulenaar steeds minder onder het toenemend aantal botoxgebruikers. Natuurlijk ziet hij mensen die onzeker, neurotisch of hyperperfectionistisch zijn, maar die hebben niet meteen een stoornis. In een gesprek probeert hij helder te krijgen wat iemand wil en in hoeverre dat realistisch is. Besteedt iemand meer dan 1,5 uur per dag aan zijn uiterlijk, dan weet hij dat diegene nooit tevreden zal zijn. 'Ik kan je wel mooier maken, maar je kunt er geen liefde mee krijgen, zeg ik dan. Ik wil niet bijdragen aan de zelfhaat van mensen. Het is een kwestie van liefdevol weigeren.'

Het merendeel van zijn patiënten noemt hij 'zeer gemiddeld'. Ze zijn juist bang voor opgespoten appelwangen of verdwenen mimiek. Meulenaar noemt botox met mate 'een bron van vreugde'. Neem de 80-jarige dame, die hem na een behandeling tevreden toefluistert: ach dokter, als ik maar de mooiste van het bejaardenhuis ben.

Dat is waar het om draait in de wereld van botox: schoonheid. Of je nu naar Gooische Rimpels, Er Mooi Uitzien, Wrinkless of Dokter Frodo gaat, doel is om er knapper en jeugdiger vandaan te komen. De artsen hebben er hun eigen eufemistische kretologie voor. Ze hebben het over 'wakkerder', 'uitgeslapen' of 'frisser'. Maar ziet een cosmetisch arts wel wat mooi en natuurlijk is? Na een paar weken vakantie in de Caraïben denk je ook dat dikke billen mooier zijn dan dunne - wat ze ook zijn, maar dat terzijde. Als de klant steeds meer rimpels ziet, geldt dat toch ook voor de behandelaar?

(tekst gaat verder onder de foto)

Beeld Renate Beense

Estethiek is persoonlijk

Pascal Meijer vraagt mensen daarom altijd om foto's van toen ze jong waren: 20, 25. 'Daar ligt de grens, de basis van hun schoonheid.' En goed documenteren: voor en nafoto's maken, zeggen de artsen. Maar er bestaat niet zoiets als een objectieve maatstaf voor wat wel en niet werkt. Estethiek is persoonlijk, ten dele een kwestie van smaak. Stuk voor stuk noemen de artsen Linda de Mol (met de toevoeging 'sorry, Linda') als voorbeeld van hoe het niet moet. Maar haar arts is geen beunhaas. Waarom hield die haar niet tegen? Omdat er artsen zijn die redeneren vanuit het 'u vraagt, wij draaien'-principe, meent Meulenaar. De cowboys, worden ze in botoxkringen genoemd. Wandelen feestjes binnen, zetten tsjak tsjak wat spuitjes en hup er weer vandoor.

Tijd om de telefoon te beantwoorden hebben de cowboys niet, want de artsen die wij bellen, zeggen állemaal tot de subtiel spuitende categorie te horen. Het geeft een mild 'Wij van Wc-eend adviseren Wc-eend'-gevoel.

De een noemt het cosmetische chirurgie, de ander esthetische geneeskunde. Plastische chirurgie is het in elk geval niet - dat is een medisch specialisme met een zesjarige opleiding na de co-schappen. De artsen die meewerken aan dit verhaal noemen zich cosmetisch arts. Ze zijn opgeleid tot arts en hebben zich zelfstandig gespecialiseerd in het spuitende ambacht. Arts is een beschermde titel, het voorvoegsel niet. En dat hindert de beroepsgroep, die graag professionaliseert. Daarom is er sinds enige jaren een beroepsvereniging, de Nederlandse Vereniging voor Cosmetische Geneeskunde (NVCG), en tot vreugde van de aangesloten artsen heeft minister Schippers van Volksgezondheid dit jaar een verbod uitgevaardigd tegen spuitende schoonheidspecialisten. Dat scheelt in elk geval één categorie beunhazen.

(tekst gaat verder onder de foto)

Beeld Renate Beense

Spuitende tandartsen

Verdiep je goed, voordat je een spuit in hoofd laat zetten, is de boodschap van de NVCG. Botoxparty's, Grouponaanbiedingen? Pas op. Meulenaar geeft een voorbeeld. 'Ik ontmoet soms mensen die het spuiten via YouTube hebben geleerd. Wil je dat?' Een andere groep die de beroepsvereniging het liefst ziet vertrekken, zijn de spuitende tandartsen - die sinds kort veel bijklussen als rimpeldokter. Voorzitter Catharina Meijer (49): 'We willen dat artsen zich minimaal drie dagen per week met het vak bezighouden. Anders kun je ook niet vaardig zijn. Het is een complex vak waarin zomaar iets mis kan gaan.'

Zelf heeft Meijer twee klinieken, in Groningen en in Zwolle. Ze moet er niet aan denken zomaar ergens te komen prikken; haar kunstje te doen bij een groep geronselde klanten. Maar ze rekent ook de gebruikers iets aan. 'Het is een medische ingreep, maar mensen gaan er mee om alsof ze een nieuw jurkje kopen.'

Meijer werkt nu dertien jaar als cosmetisch arts en zag in die tijd het aantal gebruikers flink toenemen. Landelijke schattingen lopen uiteen, maar farmaceuten komen op basis van verkoopcijfers op zo'n half miljoen mensen, 3 à 4 procent van de bevolking. Bij Meijer zijn de meeste klanten tussen de 35 en 55 jaar en vrouw. Het percentage mannen is gestegen, maar blijft onder de 10 procent.

(tekst gaat verder onder de foto)

Beeld Renate Beense

Worstenlippen en kattenogen

In die jaren zag Meijer het taboe op spuiten ook afnemen, maar zeker niet verdwijnen. 'Ik ben natuurlijk niet objectief, maar waarom is een ooglidcorrectie of een gebitsimplantaat wel algemeen geaccepteerd en botox niet?' Meijer denkt dat het schort aan de beeldvorming. Iedereen haalt altijd de misstanden aan, de misvormde BN'ers of Hollywoodsterren. Totaal niet representatief voor haar vak, vindt ze. 'Het vakgebied wordt neergezet als iets frivools, maar dat is het niet.'

Daar sluit Claudia van der Lugt (54), cosmetisch arts in Vlijmen en Meijel, zich bij aan. Van der Lugt noemt zichzelf atypisch, want écht subtiel. 'Bij mij komen ze als ze van natuurlijk houden.' Alle geïnterviewden gebruiken zelf ook botox, behalve Van der Lugt. 'Soms vragen mensen: moet jij mijn oogleden gaan doen? Nou, dan zijn we geen match. Andere mensen zeggen juist blij: jij bent tenminste gewoon.'

Van der Lugt doet geen 'worstenlippen' of 'kattenogen'. Ze ziet ze wel voorbijkomen. Hangende mondhoeken, moeite met kauwen, een blik van permanente verbazing (de 'Jack Nicholson') of een scheef gezicht - het werk van minder bedreven collega's, beunhazen of botoxcowboys. Collega's die zeggen 'het is niet aan mij' vindt ze het vak niet waard. 'Het is wel aan jou, jij bent de arts. Appels van wangen en ogen die niet meer sluiten - dat doe je niet.'

(tekst gaat verder onder de foto)

Beeld Renate Beense

Gracieus ouder worden

Van der Lugt praat altijd eerst een uur met een nieuwe klant. 'Ik wil alles weten. Zijn ze bij anderen geweest, zijn ze jong begonnen, hoe zien ze zichzelf, wat vinden ze mooi? Soms tref je extremen, mensen die doodsbang zijn om ouder te worden. Soms worden ze boos als ik niet wil behandelen, maar meestal accepteren ze het als ik uitleg dat ik iets anders zie dan zij.'

Het resultaat wordt bepaald door de tijd die de arts erin steekt, zeggen ze stuk voor stuk. Goed praten met iemand: wat verwacht iemand, is dat realistisch? Het spuiten zelf kán in een paar minuten, maar met meer tijd wordt het resultaat beter. Hoe lopen de spieren in het gezicht? Hoe beweeglijk zijn ze? Hoeveel spieren heeft iemand in het gezicht? Mannen hebben er meer dan vrouwen en ze zijn krachtiger. Gedetailleerd noteren waar je het zet, geen standaarddosering. En nazorg natuurlijk.

Mensen zijn bang om ouder te worden. Maar botox kan het tij niet keren, zegt cosmetisch arts Robin Ernsting (53), die op verschillende locaties werkt. Botox of fillers kunnen hoogstens helpen om gracieus ouder te worden. 'Sommige mensen willen een spuit als er iets gaat bewegen. Ik leg uit dat je ook lijntjes moet zien om er mooi uit te zien. Een gezicht is geen bouwwerk dat je volledig nieuw kunt inrichten.'

(tekst gaat verder onder de foto)

Beeld Renate Beense

Gewone mensen

Ernsting heeft moeite met de moraal van veel collega's, die het imago van botox niet echt ten goede komt. 'Als ik met mensen over mijn vak praat, merk ik dat de vooroordelen groot zijn.' Iedereen denkt aan foto's van volgespoten koppen uit de bladen. Terwijl juist steeds meer 'heel gewone mensen' bij hem komen. Vooral eigenlijk. En die schreeuwen niet van de daken dat ze botox gebruiken en je ziet het ook niet aan ze in de supermarkt.

Er wordt wel meer over gepraat, merkt Ernsting, want zijn klanten komen steeds vaker via via. Daarbij helpt het dat 'tante Sjaan op de hoek' het nu ook gebruikt en niet alleen BN'ers of inwoners van Amsterdam-Zuid en het Gooi. Toch denkt hij dat er nog wel wat aan de 'normalisering' van botox kan worden gedaan. 'Weet je wat goed zou werken? Een tv-programma in de namiddag. Niet Dr. Phil maar dokter Filler, elke dag een half uurtje. Een doodnormale vrouw die in de studio wordt behandeld en dan twee weken later terugkomt om het resultaat te laten zien. O, kijk wat mooi natuurlijk en subtiel.'

Van bedorven worst tot botox

Botox komt van botuline toxine, een van de giftigste stoffen ter wereld. Vanwege de zenuwverlammende werking begeerd als biologisch wapen tijdens de twee wereldoorlogen, sinds de jaren tachtig ingezet als medisch middel tegen knipperende ogen, migraine, hevige transpiratie of incontinentie en nu vooral het wapen van de rimpeldokter.

In 1822 beschreef de Duitse arts en dichter Justinus Kerner als eerste de aandoening botulisme, een zeer ernstige vorm van voedselvergiftiging, resulterend in spierverlamming en vaak leidend tot de dood. De boosdoener en drager van het gifje: bedorven worst (botulus is Latijn voor worst). Kerner was ook de eerste arts die vermoedde dat het gif als geneesmiddel ingezet kon worden tegen bijvoorbeeld spierziektes of spasmen.

Het was de Canadese oogarts Jean Carruthers die bij het behandelen van een oogspasme met botuline toxine zag dat de fronsrimpel van patiënten verdween. Met haar man, dermatoloog Alastair Carruthers, publiceerde zij in 1992 het eerste wetenschappelijke artikel over het gebruik van botox als cosmetische toepassing.

Botox is een merknaam, maar het is als generieke naam de luxaflex van de rimpellifters geworden. Maker van de 'echte' Botox is de Amerikaanse firma Allergan, die het eerste patent op het spierverlammende gifje had. Inmiddels zijn er meerdere farmaceuten die botuline toxine type A produceren. Drie van hen leveren aan de Nederlandse markt. Behalve Allergan zijn dat het Franse Ipsen, dat Azzalure maakt, en het Duitse Merz, dat Bocouture produceert. Welk middel een arts gebruikt is vooral een kwestie van smaak, zeggen cosmetisch artsen, niet van kwaliteit of effectiviteit. De fabrikanten gebruiken dezelfde bacteriële stam voor hun middel. Het wordt alleen anders 'ingepakt' in eiwitten. Het werkingsmechanisme van alle varianten berust op het blokkeren van een signaal van de zenuwcel naar een spier waardoor een beweging uitblijft.

Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden