Bonobo en chimpansee delen gebarentaal: oorzaak lijkt (onze) gemeenschappelijke voorouder

De gebaren van bonobo's en chimpansees hebben vaak dezelfde betekenis, ontdekten onderzoekers. Dat zou duiden op erfelijke overdracht via een gemeenschappelijke voorouder. Een voorouder die ook de onze is.

Een bonobo Beeld epa

Als een bonobo en een chimpansee elkaar zouden ontmoeten, kunnen ze elkaar waarschijnlijk begrijpen op basis van hun gebaren. Dat concludeert een internationaal team van onderzoekers dat de gebaren en reacties daarop van de twee apensoorten met elkaar vergeleek.

De twee apensoorten behoren beide tot de mensapen en zijn nauw aan elkaar verwant. Het was al bekend dat bonobo's en chimpansees voor ongeveer 90 procent dezelfde gebaren gebruiken, maar het was niet duidelijk of ze ook hetzelfde betekenen.

Een onderzoeksteam van de Universiteiten St Andrews, York en Kyoto observeerden de verschillende gebaren die bonobo's gebruiken. Door te kijken naar de reactie die een gebaar teweegbracht bij een andere bonobo en de manier waarop de gebarende bonobo daar weer op reageerde (en bijvoorbeeld stopte met gebaren) konden de onderzoekers de betekenis vaststellen. Zo ontrafelden ze de betekenissen van 33 gebaren. Deze vergeleken ze vervolgens met die van chimpansees. Het onderzoeksteam publiceert zijn bevindingen deze week in het vakblad PLOS Biology.

Er blijkt veel overlap te zijn in de betekenissen van de gebaren van chimpansees en bonobo's. Zo betekenen een duw en een klap bij beide soorten dat de ander moet stoppen met bepaald gedrag, of aan de kant moet gaan. Een arm uitsteken betekent 'klim op mijn rug', een aai over de mond van de ander 'geef me het eten'.

Als een chimpansee of bonobo een lichaamsdeel naar de ander toekeert of aanwijst, willen ze dat die aap daar gaat vlooien. De vele overeenkomsten in betekenis suggereren volgens de onderzoekers dat de gebaren erfelijk worden doorgegeven en dat een gemeenschappelijke voorouder ze mogelijk al gebruikte. Een voorouder die ook de onze, die van de mens, is.

Een chimpansee in Burger's Zoo Beeld anp

Mensen en mensapen vergelijken

Ook van andere mensapen is namelijk bekend dat er veel overeenkomsten zijn in de soorten gebaren. 'Sommige gebaren zien we zelfs terug bij mensenbaby's die nog niet kunnen praten', zegt Kirsty Graham, een van de onderzoekers. De chimpansee en de bonobo zijn de nauwst nog levende verwanten van de mens. De onderzoekers willen in een vervolgonderzoek dan ook de gebaren en betekenissen van mensen en andere mensapen vergelijken.

Mariska Kret, cognitief psycholoogaan de Universiteit Leiden, noemt het een boeiende en belangrijke studie, maar is niet verbaasd dat de betekenissen overlappen. 'Uitingen van emotie van verschillende diersoorten zijn immers ook vergelijkbaar', aldus Kret. 'Maar gebaren zijn van een andere orde, omdat ze bewust worden uitgevoerd en bedoeld zijn om anderen een boodschap over te brengen of iets gedaan te krijgen.'

Kret benadrukt dat het van belang is dat de onderzoekers de vergelijking met onze gebaren trekken. 'Op die manier kunnen we meer inzicht krijgen in de communicatie van onze voorouders en hoe dit in de loop van de evolutie is veranderd. Daarnaast bewijst deze studie maar weer dat we extra zuinig met apen moeten omgaan.' Chimpansees en bonobo's worden namelijk met uitsterven bedreigd.

Kret: 'Het is verschrikkelijk voor de soorten zelf als ze uitsterven, maar daarnaast zijn ze ook een belangrijk onderdeel van ons eigen evolutionaire verleden.'

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel werd vermeld dat Mariska Kret primatoloog was. Ze is cognitief psycholoog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.