Bodem noordelijke landen zal tot 2050 extra CO2 uitstoten

De bodem van landen op een noordelijkere breedtegraad dan Nederland gaat tot 2050 meer CO2 uitstoten. En niet zo'n klein beetje ook: er komt een extra Verenigde Staten bij. Dat zou betekenen dat de klimaatmodellen de opwarming van de aarde enkele tienden van een graad te laag inschatten.

Vooral in polaire en sub-polaire streken zal de uitstoot van nu nog veilig opgeslagen koolstof in de vorm van organische resten zoals dood blad door de opwarming evident toenemen. Beeld anp

Door de gestage opwarming van de aarde ontsnapt steeds meer CO2 uit de bodem. Vooral in polaire en sub-polaire streken zal de uitstoot van nu nog veilig opgeslagen koolstof in de vorm van organische resten zoals dood blad door de opwarming evident toenemen. Het gaat om een vaak gesuggereerd, maar nooit bewezen mechanisme. Tot vandaag, zo blijkt uit een metastudie van veertig onderzoeksinstituten in Nature. Rond 2050 zal deze 'bodem-CO2' met 12 tot 17 procent extra uitstoot een flink deel uitmaken van de totale menselijke bijdrage aan de klimaatverandering.

'We hebben op 49 plaatsen in Noord-Amerika, Europa en Azië duizenden bodemmonsters van de afgelopen twintig jaar vergeleken en samengebracht in een model', zegt hoofdonderzoeker Thomas Crowther, ecoloog bij het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW). De waarnemingen wijzen op een substantiële toename van CO2 en methaan. De wetenschappers komen in totaal op 55 miljard ton koolstof in 2050. 'Een uitstoot die overeenkomt met een extra Verenigde Staten per jaar', aldus Crowther.

Het mechanisme is simpel. 'Door de stijging van de temperatuur op aarde wordt de bodem warmer en gaan alle organismen sneller werken, van de eenvoudigste schimmels en bacteriën tot regenwormen, kevers en mijten', zegt Crowther. 'De ademhaling die met de verhoogde stofwisseling gepaard gaat, zorgt voor extra CO2-uitstoot, net zoals mensen hijgen bij hogere temperaturen.'

De van origine Engelse ecoloog spreekt van een zichzelf versterkend fenomeen. Het bodemleven dat in noordelijke streken grote delen van het jaar nagenoeg in winterslaap is, komt gedurende steeds langere perioden meer tot leven, gaat meer CO2-uitstoten, waardoor het warmer wordt en ze nog harder gaan werken - enzovoorts.

Naast de puffende pieren, hijgende mijten en zwetende kevers tikt vooral de verhoogde activiteit van de kolossale hoeveelheden schimmels en bacteriën flink aan. Eigenlijk verstookt al dat bodemleven duizenden jaren opgeslagen koolstof, zoals industrie en transport in de VS.

Bewijs

In de warmere subtropen en tropen vonden de onderzoekers amper een verhoging van de CO2-uitstoot. Op het eerste gezicht is dat vreemd, want de opwarming is immers wereldwijd. 'Maar in warmere streken werken de micro-organismen al op maximale kracht', verklaart Crowther.

Onderzoekers hebben zich de laatste twintig jaar suf gezocht naar bewijs voor de toename van de uitstoot van bodem-CO2. Soms vonden ze een toename, soms een afname en soms helemaal niets. De onzekerheden werden het IPCC vorig jaar te gortig. Het invloedrijke klimaatpanel schrapte de bijdrage van de bodem in een aantal van de dertig klimaatmodellen.

De Nature-studie levert het bewijs nu wel, door alle duizenden bevindingen in een model te brengen. 'De bijdrage van de bodem aan klimaatverandering moet als de bliksem weer opgenomen in de klimaatmodellen', vindt Crowther.

Volgens de onderzoeker zit er niets anders op dan de afspraken van Parijs met volle kracht na te leven. Is er helemaal geen andere truc te verzinnen? 'We verwachten enig dempend effect als boeren koolstof in de vorm van compost of biochar - zeg maar houtskool - terug in de grond brengen. En natuurlijk nemen sneller groeiende planten en bomen meer CO2 op. Maar deze feedback hebben we al verwerkt in de marges van 12 tot 17 procent extra CO2 in 2050.'

Aan de Universiteit van Antwerpen reageert Ivan Janssens opgetogen op de Nature-studie. De hoogleraar klimaatecologie verrichtte jarenlang zelf soortgelijk onderzoek. 'Heel knap dat deze jonge mensen met hun frisse geest een sterk bewijs leveren. Ik krijg zojuist resultaten van bodemmonsters uit IJsland binnen die stroken met de Nature-studie: bij een 5 graden hogere temperatuur ontsnapt 20 procent meer bodemkoolstof.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.