NIEUWS

Blinde mensen hebben baat bij echolocatie, de techniek waarmee ook vleermuizen zich oriënteren

Echolocatie, plaatsbepaling door middel van geluid, blijkt niet exclusief te zijn voor vleermuizen of walvissen. Ook blinde en slechtziende mensen kunnen er hun voordeel mee doen. Dat blijkt uit een Brits onderzoek waarvan de uitkomsten woensdag zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift PLOS ONE.

Een blinde zoekt zijn weg op een station.  Beeld Katja Poelwijk
Een blinde zoekt zijn weg op een station.Beeld Katja Poelwijk

Terwijl vleermuizen heel hoge geluiden maken en luisteren naar de echo die terugkomt, kunnen mensen hetzelfde doen door met hun tong te klikken. Psychologen van de Universiteit van Durham brachten deelnemers aan hun onderzoek deze techniek bij in twintig trainingssessies van twee tot drie uur. Tijdens de sessies oefenden de proefpersonen met het onderscheiden van grote en kleine voorwerpen, zochten ze hun weg door een doolhof en bepaalden ze of een rechthoekig vlak al dan niet rechtop stond. Ook liepen ze een half uur ‘vrij’ rond.

Zowel de blinde als de ziende proefpersonen waren naderhand aanzienlijk beter geworden in echolocatie. Dat maakt, zo concluderen de onderzoekers, dat de methode ook toe te passen is bij mensen die langzamerhand steeds slechter gaan zien. Leeftijd bleek bovendien geen beperkende factor.

Mobieler, onafhankelijker en gelukkiger

De blinde proefpersonen kregen drie maanden na het onderzoek een vragenlijst voorgelegd. Daaruit bleek dat ze gemiddeld mobieler waren geworden. In 83 procent van de gevallen waren ze ook onafhankelijker en gelukkiger. ‘Ik kan geen onderzoek bedenken met blinde deelnemers waarop zo’n enthousiaste respons kwam’, meent Lore Thaler, de psycholoog die het Britse onderzoek leidde.

Richard van Wezel, die als hoogleraar neurowetenschappen aan de Radboud Universiteit in Nijmegen ook onderzoek deed naar hoe blinde mensen navigeren, noemt het onderzoek ‘interessant’. ‘Vaak wordt gedacht dat mensen die al hun hele leven blind zijn meer gefocust zijn op geluid’, zegt hij, ‘maar nu blijkt dat mensen die goed zien echolocatie net zo gemakkelijk kunnen leren.’

Altijd inzetbaar

Zelf onderzocht Van Wezel hoe gesproken of voelbare informatie blinde mensen op weg kan helpen. ‘Uiteindelijk is er niet één methode de beste’, denkt hij. ‘Het nadeel van tongklikken is dat het er een beetje raar uit kan zien. Maar het voordeel is dat je je tong altijd kan inzetten. Bij digitale hulpmiddelen kan er altijd iets stuk gaan of kan de batterij leeg raken.’

In Nederland leren blinde en slechtziende mensen ook in de praktijk al echolocatie te gebruiken. Carine Lichtenberg verzorgt die trainingen bij expertiseorganisatie Bartiméus. ‘Ik zie dat het een positief effect kan hebben op de mobiliteit van cliënten’, vertelt ze. ‘Laatst nog was er een vrouw die ’s avonds niet meer de deur uit ging. Nu doet ze dat wel weer, door echolocalisatie te gebruiken op lastige punten in haar route.’

Ook Lichtenberg herkent dat sommige mensen liever niet al tongklikkend over straat gaan. ‘Eén van de jongeren die ik begeleid rammelt nu met zijn sleutelbos op punten waar hij zich moeilijk kan oriënteren. Dat werkt op dezelfde manier.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden