NieuwsBipolaire stoornissen

Bipolaire stoornis vaak gepaard met godsdienstige of spirituele ervaring

Een waan of een spiritueel ontwaken? Wat moeten we aan met religieuze of spirituele ervaringen van mensen met een bipolaire stoornis? De psychiater wil ze afremmen, maar de patiënt zoekt naar de betekenis ervan.

Spirituele visioenen zijn ontwrichtend maar qua inhoud vaak juist positief (foto Museum Het Dolhuys).Beeld Marco Hillen / HH

De meeste patiënten (66 procent) met een bipolaire stoornis kennen religieuze of spirituele ervaringen. Ze ervaren intense schoonheid of ervaren dat alles met alles verbonden is. Eenmaal hersteld, blijken deze mystieke ervaringen vaak van invloed op het leven van de patiënten. Ze gaan mediteren, worden lid van een kerk of zoeken een andere baan. Dat blijkt uit promotieonderzoek van geestelijk verzorger Eva Ouwehand die donderdag 30 januari promoveerde aan de RUG.

Het is een thema waar nauwelijks onderzoek naar wordt gedaan: het bestaan van, de inhoud en betekenis van religieuze en spirituele ervaringen van patiënten met een bipolaire stoornis. In de ggz worden ze meestal aangeduid als godsdienstwanen of religieuze hallucinaties. Volgens een ruwe schatting van Ouwehand kent ruim 66 procent van de Nederlandse patiënten met een bipolaire stoornis, die daarvoor in behandeling zijn, dergelijke ervaringen. Ongeacht of ze religieus zijn opgevoed. Dat is meer dan in de rest van de bevolking. Zogenoemde ‘eenheidservaringen’ komen bij bijna 60 procent van de patiënten voor, bij de algemene bevolking is dat 28 procent.

De inhoud van de mystieke ervaringen van bipolaire patiënten weerspiegelt de religieuze trends in de samenleving, concludeert Ouwehand. ‘Vroeger dachten patiënten tijdens een manische periode vaak dat ze Christus waren of de verlosser. Nu de traditionele godsdiensten plaatsmaken voor andere vormen van spiritualiteit, zie je dat terug in de aard van wat patiënten beleven als ze het contact met de fysieke werkelijkheid kwijtraken. De ervaringen worden abstracter.’

De meeste psychiaters zien dit soort ervaringen vooral als een ziektesymptoom dat zo snel mogelijk teruggedrongen moet worden, aldus Ouwehand. ‘Dat moet natuurlijk óók gebeuren’, benadrukt zij – omdat patiënten kunnen ontsporen, ‘maar meer dan de helft van de patiënten met dergelijke ervaringen wil tijdens de behandeling over de inhoud ervan praten. Ze worstelen met de betekenis ervan, ook al zien ze die ervaringen zelf meestal ook als een uiting van hun stoornis.’

De promovendus baseert zich op een vragenlijstonderzoek onder 200 mensen die in behandeling zijn voor een bipolaire stoornis en op 34 diepte-interviews met stabiele patiënten.

Bijzonder hoogleraar klinische godsdienstpsychologie Hanneke Schaap-Jonker las de studie op verzoek van deze krant en vindt het een ‘waardevol’ proefschrift. ‘Nu hebben we een gefundeerd idee hoe vaak het voorkomt bij bipolaire mensen. Ik deel de conclusie dat er meer aandacht voor de inhoud van dit soort wanen moet zijn bij de hulpverlening. Als patiënten zulke ingrijpende ervaringen wegmoffelen, uit angst dat de medicatie omhoog gaat of omdat hun behandelaar het allemaal gekkigheid vindt, dan levert dat onnodige spanning of zelfs schade op.’

Schaap-Jonker vindt de meerwaarde van de studie dat is onderzocht hoe patiënten achteraf betekenis geven aan hun spirituele ervaringen. ‘Psychoses zijn heftige, vaak verwarrende gebeurtenissen – ook als ze een spiritueel karakter hebben. Soms moeten mensen maanden naar een gesloten afdeling. Ook al is een spirituele ervaring een symptoom van je ziekte, dan nog is het essentieel om uit te zoeken wat het over jou als persoon zegt. Als we geen zin of betekenis kunnen geven aan zulke heftige ervaringen, geeft dat stress of somberheid.’

Niet-religieuze psychoses hebben vaak een negatieve en angstige lading. Spirituele wanen zijn ook vaak ontwrichtend, maar qua inhoud zijn ze opvallend vaak juist positief, melden de deelnemers aan deze studie.

Citaten uit de studie

‘Ik had deze ervaring niet willen missen. (...) God was bij mij, de hele tijd. Jarenlang dacht ik: dit is belangrijk, ik moet alles opschrijven. Maar overziende wat het mij gekost heeft: mijn studie niet af kunnen maken, drie jaar van mijn leven, dan komt de vraag naar boven: was deze heilige ontmoeting dat allemaal waard?’

‘Ik heb er een tijd mee geworsteld, om te kunnen zeggen wat deze ervaringen betekenen. Maar wat maakt het uit? Ze waren plezierig, ze hebben tot een goede verandering in mijzelf geleid, dus noem ze zoals je ze wilt. (...) Een psychose of een spiritueel ontwaken.’

‘De reden dat ik op aarde ben is om te Zijn, met een hoofdletter ‘Z’ en om andere mensen te helpen herinneren aan de heilige sprankeling in henzelf. (...) Als ik stabiel ben durf ik dit niet hardop te zeggen, maar tijdens een manische periode wel, omdat ik dan minder geremd ben.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden