Biotechnologische oorlog van de eeuw heeft een winnaar - voor nu dan

De patentoorlog om de grootste biotechnologische ontdekking van de eeuw heeft een winnaar - voor nu. Het Broad Institute in Boston mag zijn omstreden patent op de genetische techniek Crispr-Cas houden. Dat heeft de rechter bepaald in de 'patentoorlog' die in de VS rond de techniek was losgebarsten.

Crispr-Cas9 is een manier om snel en doeltreffend genetische manipulatie uit te voeren en wordt inmiddels wereldwijd door honderden laboratoria gebruikt. Beeld AFP

Er staan mogelijk vele miljarden op het spel: Crispr-Cas9 is een manier om snel en doeltreffend genetische manipulatie uit te voeren en wordt inmiddels wereldwijd door honderden laboratoria gebruikt. Voor Europese wetenschappers die de techniek commercieel willen gebruiken, is de uitspraak slecht nieuws: die krijgen mogelijk te maken met extra kosten en rompslomp.

Crispr-Cas is een techniek om zeer precies dna in levende cellen te herschrijven, en werd als eerste getest in simpele microben door Jennifer Doudna van de Universiteit van Californië en Emanuelle Charpentier van de Zweedse Universiteit van Umeå. Aan de oostkust van de VS maakte Feng Zhang van het Broad Institute de techniek vervolgens toepasbaar voor gebruik in onder meer dierlijke en menselijke cellen. Waarna het Broad Institute via een versnelde procedure patent op de techniek aanvroeg. Omstreden, want volgens de 'westkust' volgt de toepassing op dier en mens vanzelf uit het voorwerk van Doudna en Charpentier.

Het Amerikaanse patentbureau USPTO geeft het Broad Institute nu gelijk. De patenten van beide kampen overlappen niet, oordeelt de rechter, en kunnen dus overeind blijven. Dat kan betekenen dat wetenschappers die de techniek commercieel willen gebruiken meerdere licenties moeten aanvragen, verwachten juridische experts, met hogere kosten tot gevolg.

Op een persconferentie gaf de Universiteit van Californië woensdag te kennen zich nog te beraden op een eventueel hoger beroep. Doudna zelf nam het oordeel laconiek op: 'Zij hebben nu het patent op de groene tennisballen. Wij hebben patent op alle tennisballen.'

De patentstrijd lijkt de opmars van de techniek in elk geval niet te hebben vertraagd, signaleert Doudna. De afgelopen jaren leverde de techniek het ene na het andere aansprekende resultaat, van nieuwe, ziektebestendige gewassen tot voorzichtige eerste proeven met genetisch gemanipuleerde cellen tegen aandoeningen zoals hemofilie en kanker.

'Opeens kunnen we - poef - álles genetisch veranderen'

Sinds kort is het mogelijk om snel en precies het dna, de software van het leven, te herschrijven. Een reuzendoorbraak. Grondlegster Jennifer Doudna, getipt voor de Nobelprijs en kort in Nederland, voorziet een nieuwe wereld, maar heeft ook een waarschuwing: niet te snel, straks struikelen we over onze eigen voeten. Lees hier het interview.

Is de supermens in aantocht?

Een nieuwe laboratoriumtechniek maakt het gemakkelijker om aangeboren genetische defecten al bij de conceptie te verhelpen. Welke doos van Pandora hebben we daarmee opengetrokken? Lees hier verder.

Maar zijn echte nut bewijst Crispr-Cas als werkpaard achter de schermen: de techniek maakt het makkelijk om zonder veel poespas te bestuderen wat er met weefsels gebeurt als je bepaalde genen uitschakelt of vervangt door andere. Vorig jaar alleen al verschenen er 2102 onderzoeken naar Crispr-Cas, een toename van 1453 procent ten opzichte van vijf jaar geleden, volgens persbureau StatNews.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.