Biotechnologie is eigenlijk evolutie

Landbouwgewassen worden al sinds mensenheugenis genetisch gekruist. Tegen vormen van moderne biotechnologie rijst daarentegen verzet. Volgens Colja Laane is daar geen reden voor omdat Moeder Natuur al eeuwen husselt met genetisch materiaal....

IN hun artikel 'Biotechnologie is een gevaarlijk spelletje met Moeder Natuur' wijzen Jurriaan Kamp en Tijn Touber op de gevaren van de biotechnologie en propageren het schone alternatief van de biologische landbouw (Forum, 10 april). Hun antwoord op de vraag: hebben we biotechnologie nodig is hardgrondig NEE en daarmee haken zij aan bij de stemming in een aantal Europese landen.

Ons dagelijks menu omvat al sinds mensenheugenis een veelheid aan biotechnologische producten. Neem alleen maar kaas, brood, bier, wijn en yoghurt. Door de eeuwen heen is 'gespeeld' met Moeder Natuur om de kwaliteit van deze producten te verbeteren en het productenpakket te verbreden. Daarbij is, vaak zonder het te beseffen, gebruik gemaakt van genetische modificaties.

Landbouwgewassen werden genetisch gekruist en de micro-organismen, die bij de bereiding van bovengenoemde producten worden gebruikt, werden verbeterd door ongericht de genetische code met behulp van onder meer UV-straling en chemicaliën te veranderen. Nog steeds worden deze technieken met succes toegepast en hebben geleid tot een gevarieerd aanbod van veilig, betaalbaar en smaakvol voedsel.

Die werkwijze wordt klassieke biotechnologie genoemd en het belang er van voor de voedselproductie, maar ook voor de productie van medicijnen, staat niet ter discussie. Die richt zich op de moderne biotechnologische gentechnieken en in dit licht dient het artikel van Kamp en Touber, net als de stemmingmakerij rond genetische modificatie, te worden bezien.

Hét verschil met de klassieke biotechnologie is dat sinds de jaren '80 zeer gericht genetische modificaties kunnen worden aangebracht. Zo kunnen soorteigen genen (eigenschappen) worden uitgeschakeld, of juist worden aangespoord tot een hogere productie, maar kunnen ook soortvreemde genen worden ingebracht. In de medische wereld heeft dit geleid tot veel verbeterde en nieuwe medicijnen.

Thans worden tientallen medicijnen tegen allerlei ziekten door micro-organismen geproduceerd. In het begin, dat wil zeggen rond eind jaren '80 en begin jaren '90, leidde deze moderne biotechnologische werkwijze tot heftige discussies. De voordelen bleken evident, de angst ongegrond en de discussie verdween even snel als die was opgekomen. Technisch is het nu ook mogelijk om planten en dieren gericht genetisch te modificeren. Omdat deze organismen dichter bij de mens staan bieden planten en dieren ondermeer de mogelijkheid om medicijnen te 'humaniseren', zodat ze minder of geen bijverschijnselen geven.

Kamp en Touber richten zich tegen de moderne biotechnologie die wordt toegepast op eetbare planten. Ze wijzen op het gevaar van biologische grensoverschrijding en speculeren over 'onuitroeibaar onkruid', 'resistente virussen', en 'catastrofes die niet onderdoen voor een atoombom'. Wat zijn de feiten? Genetisch gezien verschillen organismen niet zo erg veel van elkaar. De bouwstenen zijn volstrekt identiek en onlangs is bijvoorbeeld gebleken dat ongeveer 50 procent van de genetische code van de worm C. elegans sterk overeenkomt met die van de mens. Op eiwitniveau is de overeenkomst zelfs groter. Dat de mens niet op een worm lijkt, komt vooral doordat de mens veel meer genen bezit. Uiterlijke verschillen moeten niet verward worden met de innerlijke, genetische verschillen.

Op genetisch niveau is het begrip 'biologische begrenzing' derhalve nogal relatief. Voorts worden dagelijks biologische grenzen doorbroken. Een proces dat luistert naar de naam 'Evolutie'. Moeder Natuur speelt al vanaf haar ontstaan dit 'gevaarlijke' spelletje. Afhankelijk van de omstandigheden wint het sterkste genenpakket het van het zwakkere. Het moedwillig toevoegen van één sneeuwklokjes gen aan de tienduizenden genen van de aardappel is in dit licht kinderspel. Het is wel een gerichte en controleerbare ingreep die er toe leidt dat de aardappel resistent wordt tegen bladluis, waardoor minder aardappelen verloren gaan.

De angst van Kamp en Touber dat dit het einde betekent van de lieveheersbeestjes, die zich voedden aan de bladluis, getuigt van weinig biologisch inzicht. Bladluizen zijn niet alleen afhankelijk van aardappelen en lieveheersbeestjes hebben meer gerechten op hun menu staan.

Ook de Roundup-resistente sojabonen van Monsanto behoort tot de categorie één genmutaties. Inmiddels kunnen meer genen tegelijkertijd worden ingebracht of uitgeschakeld. Nog steeds is dit kinderspel vergeleken met de ingrepen die Moeder Natuur binnen en tussen genen uitvoert.

Bovendien zijn de moderne biotechnologische veranderingen zeer gericht en dus beter controleerbaar dan de ongerichte genetische modificaties die door de klassieke biotechnologie zijn en (nog steeds) worden aangebracht.

De agressie waarmee Monsanto haar genproducten op de markt brengt verdient geen schoonheidsprijs, is zonder meer te betreuren en komt waarschijnlijk voort uit haar monopolie positie. Dit zal ongetwijfeld veranderen als er meer spelers op de markt verschijnen en het nut ook voor de consument evident wordt. Een en ander staat echter los van de kwaliteit van Monsanto's en andere genetisch-gemodificeerde producten, alsmede van de voordelen die de moderne biotechnologie ons nog kan bieden.

Dat producenten hiermee geld willen en kunnen verdienen is een normale en gewenste zaak. De investeringen moeten nu eenmaal worden terugverdiend. De nieuwe groene (biologische) revolutie die Kamp en Touber voorstaan wordt op basis van enkele, niet-westerse succesjes en rapporten als enig alternatief aangeboden. Een goede onderbouwing en vergelijking van bijvoorbeeld opbrengsten tussen laag- en hoog-intensieve productiemethoden ontbreekt. De moderne biotechnologie wordt afgezworen en moderne biologische methoden worden omarmd.

Waarom niet een biologische- en biotechnologische benadering, afhankelijk van de lokale omstandigheden, wensen en mogelijkheden? Beiden methoden kunnen hun nut bewijzen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden