Biologen staan versteld: haai blijkt 392 jaar oud

Stokoude Groenlandse haai

De Verenigde Oostindische Compagnie was nog maar net opgericht: zó oud is een van de Groenlandse haaien waarvan Deense onderzoekers de leeftijd bepaalden. De haai raakte als 'bijvangst' verstrikt in de netten van vissers. Na zijn dood werd zijn leeftijd vastgesteld: 392 jaar.

Groenlandse haai Beeld Julius Nielsen

Gemiddeld waren de onderzochte vissen 163 jaar, schrijven wetenschappers van onder meer de Universiteit van Kopenhagen in het wetenschappelijk tijdschrift Science. Biologen die niet betrokken zijn bij het onderzoek staan versteld en reageren enthousiast. 'Ik weet dat sommige vissoorten erg oud kunnen worden, maar dit tart toch wel mijn inbeeldingsvermogen', aldus Johan Verreth, professor Aquacultuur en Visserij aan de Wageningen Universiteit. 'De vondst toont bovendien aan hoeveel er nog valt te ontdekken in de diepzee', zegt bioloog Max Janse van Burgers' Zoo.

Groenlandse haaien leven in de koude regionen van de Atlantische Oceaan en kunnen 7 meter lang worden. De hoge leeftijd waarop ze zich voortplanten - pas na 150 jaar - maakt de dieren kwetsbaar. Deze haaiensoort is regelmatig het slachtoffer van bijvangst in de visserij. Velen daarvan zijn nog niet geslachtsrijp, waardoor ze geen kans hebben gehad nieuwe generaties voort te brengen.

De Deense onderzoekers gebruikten bijvangst van vissers om de leeftijd te bepalen van 28 recent overleden haaien. Daarvoor moesten ze creatief te werk gaan. Een traditionele methode bij vissen om de ouderdom te bepalen is het tellen van groeiringen in botten. Elk jaar wordt er een laagje kalk op het bot afgezet, vergelijkbaar met de jaarringen van bomen. Maar haaienskeletten bestaan volledig uit kalkloos kraakbeen waardoor die truc bij hen niet werkt.

Daarom voerden de onderzoekers een koolstofdatering uit, een methode die vooral gebruikt wordt om archeologische vondsten te dateren. Koolstof komt voor in verschillende vormen, zogenaamde isotopen. Eén van deze isotopen, koolstof-14, is onstabiel en verdwijnt met een constante snelheid. De onderzoekers richten zich op de ogen van de haaien: dit weefsel bevat eiwitten die in het foetusstadium zijn gevormd en toen koolstof-14 opnamen. Door te kijken hoeveel er daar nog van over was, konden de wetenschappers de leeftijd van het dier achterhalen.

Top 5 langstlevende gewervelden

1. De Groenlandse haai. Oudste bekende exemplaar 392 jaar.
2. Diverse schilpadden. Adwaita, een Seychellenreuzenschilpad, werd 255. Zij stierf in 2006 in de Alipore Zoo te India.
3. De koi, een karperachtige vis. Het oudste exemplaar, Hanako, stierf op 226-jarige leeftijd in 1977.
4. De Groenlandse walvis. Van deze soort zijn er exemplaren gevonden met meer dan 200 jaar oude ivoren speren in hun lichaam.
5. De tuatara of brughagedis kan tussen 100 en 200 jaar oud worden. Henry, een tuatara in het Southland Museum in Nieuw-Zeeland, paarde op 111-jarige leeftijd voor het eerst met zijn 80-jarige partner en is nu vader van 11 kleine brughagedissen.

Ervin Taylor (Universiteit van California), expert in koolstofdateringsmethoden en niet betrokken bij het onderzoek, laat desgevraagd weten dat 'de analyse de hoge leeftijden van de haaien ondersteunt.'

De dieren danken hun hoge leeftijd waarschijnlijk mede aan hun voorkeur voor diepe wateren waar het maar een paar graden boven nul is. 'De ijskoude omgeving en de koudbloedigheid van deze dieren resulteert waarschijnlijk in een tragere stofwisseling,' reageert verouderingsexpert Jan Hoeijmakers van het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam. 'En vaak hoe trager de stofwisseling, hoe ouder een dier kan worden.'

Valt er voor mensen die gezond oud willen worden nog wat te leren van de haaien? Helaas niet, aldus Hoeijmakers. 'De mens is warmbloedig en houdt er een veel actievere stofwisseling en levensstijl op na.'

De Groenlandse walvis staat in de top 5 langstlevende gewervelden. Van deze soort zijn er exemplaren gevonden met meer dan 200 jaar oude ivoren speren in hun lichaam Beeld .
Tuatara of brughagedis (100 tot 200 jaar).
Koi karper Hanako (226 jaar).
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.