Binnengaan bij een meisje

Inmiddels heb ik zowel Ik had hem lief, Oud en eenzaam als Moeder en zoon doorgenomen, en nóg de passage niet gevonden waar Gerard Reve zijn licht laat schijnen over het Frans....

MARTIN SOMMER

In Frankrijk bestaat, als ik me Reve goed herinner, de sociale conversatie vooral uit het domweg herhalen van de mededeling die de gesprekspartner zojuist ook al heeft gedaan. Mooi weer. Inderdaad, mooi weer. Jaja, het weer is mooi. Anders dan het Duits, Engels of Nederlands, die een breed scala aan tierelantijnen en variaties op een enkel sociaal thema bieden, is het Frans schraal, hard en mathematisch.

Aangenomen dat mijn weergave goed is, denk ik dat Reve het bij het verkeerde eind had. Wat hij beschreef herken ik niet zozeer als een doordeweeks Frans gesprek, alswel een gesprek met boeren. Niet speciaal Franse boeren, maar mensen die meer met hun handen en met hun beesten en de grond werken dan met mensen, collega's en dergelijke. Echte boeren hebben niet zoveel tekst, niet in de Achterhoek en niet in de Drome.

Met het Frans is eerder het tegenovergestelde aan de hand. Hoe langer ik hier zit, hoe meer ik ervan doordrongen raak dat deze taal subtiliteiten kent die ons polderwerkers en palingboeren ontgaan. Uit mijn middelbare schooltijd herinner ik me 'la préciosité', een literaire stroming uit de Franse salons van de achttiende eeuw, waar het een sport was om de dingen níet bij naam te noemen en voor een beschrijving van een stoel een half uurtje uit te trekken.

Dichter bij huis was onlangs het debat in de Assemblée Nationale. Daar sloeg premier Jospin een bescheiden flater toen hij het eind-negentiende-eeuwse activisme voor Albert Dreyfus voor links opeiste, in één moeite door beweerde dat de afschaffing van de slavernij aan links te danken was, en tussen de bedrijven door premier Gambetta een paar decennia te laat liet aantreden. Van dit alles klopte om kort te gaan geen bal. Nadat rechts boos de Kamer uit gestommeld was, erkende de premier ruiterlijk zijn fout, en beloofde hij deze bij de volgende gelegenheid openlijk te betreuren (regretter). Dat werd geaccepteerd, zij het dat rechts liever had gezien dat Jospin zijn excuses zou hebben gemaakt (excuser). Wat hij weer niet deed, zodat er nog dagen over het incidentje kon worden geprutteld.

Uiteraard kent ook het Nederlands het verschil tussen 'ik betreur' en 'ik maak m'n excuses', hoewel het mij moeite zou kosten om het betekenisverschil aan te geven. En ik maak me sterk dat het verschil in gevoelswaarde zo groot is dat er een politiek debat aan vuil gemaakt zou kunnen worden. Nog afgezien van de tamelijk serieuze discussie over de Dreyfus-affaire, die ongeveer moet worden gelijkgesteld met stekelige kamervragen aan premier Kok over de Atjeh-oorlog.

Met m'n middelbare-schoolfrans (methode La plus belle langue, Eggermont en Hoekstra) kan ik hier intussen redelijk uit de voeten, ofschoon een blunder op z'n tijd voorkomt. Zo liep ik kortgeleden op met Alain Franco, correspondent van Le Monde in Nederland. Zijn vriendin was er ook bij, en Franco vroeg me of ik haar al kende. Nee, zei ik, om vervolgens te vragen of hij me bij haar wilde introduceren (introduire). Nee, zei hij lachend, bij haar binnengaan doe je maar een andere keer, als ik er niet ben. Maar ik wil je wel voorstellen (presenter).

De fijne Franse kneepjes zal ik wel nooit onder de knie krijgen. Op sombere momenten vraag ik me wel eens af of je ooit een samenleving goed kunt begrijpen als je weliswaar het officiële deel (radio, tv, politiek) goed kunt volgen, maar bij het eerste beste straatgesprek struikelt over een woordenschat die nimmer in Eggermont en Hoekstra te vinden is geweest.

Desondanks is er licht aan het eind van de tunnel. Een tijdje geleden kreeg ik van een vriend het Taboularium. Lijst van met beleid te gebruiken Franse woorden en uitdrukkingen met hun vertaling in en uit het Nederlands (Editions De Werelt, Amsterdam).

Het is een handzaam boekje, 86 bladzijden en ongeveer tien bij dertien centimeter, zodat het past in elke damestas. Het is geschreven door een echte doctor (J.F. Matter), en het helpt de beginnende francofiel zijn krantenman beter begrijpen. Voor een bloemlezing ontbreekt hier de plaats, maar een tuiltje is onweerstaanbaar.

foutre = oorspr. 'neuken', nu alleen in uitdrukkingen

foutre alors! = verdomme nog aan toe

c'est foutu! = het is stuk, de kans is verkeken

fous le camp = sodemieter op!

fous-moi la paix = sodemieter op!

j'ai rien à foutre = ik heb geen moer te doen

elle n'en fout pas une rame = zij voert geen steek uit

je m'en fous (éperdument) = 't kan me niks verdommen

je m'en contrefous = 't kan me niks verdommen

je suis foutu = ik ben erbij, kapot

il n'est pas foutu de le faire = hij is te bedonderd om het te doen

tu m'en fous plein de lune = je probeert me te imponeren.

Et cetera.

Martin Sommer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden