Big Brotherachtige maatregelen om nieuw poliovaccin te testen

Proefpersonen verblijven maand in speciaal containerdorp

Een fitnesszaal, een binnentuin en een psycholoog die 24 uur per dag afroepbaar is: de Universiteit van Antwerpen doet alles om het de proefpersonen naar de zin te maken tijdens een onderzoek naar een nieuw poliovaccin. Dat moet ook wel, want ze zullen 28 dagen in quarantaine blijven.

De proefpersonen blijven in een soort containerdorp. Foto Aurélie Geurts

De veiligheidsmaatregelen zijn zo streng, omdat een variant van het uiterst besmettelijke poliovirus wordt gebruikt die in de buitenwereld niet langer voorkomt. Die mag onder geen beding uit de testomgeving ontsnappen. De dertig proefpersonen - vooral Nederlanders - verblijven in een speciaal gebouwd containerdorp.

Polio, of kinderverlamming, staat op het punt om uitgeroeid te worden. In 2016 jaar waren er wereldwijd 37 nieuwe gevallen, dit jaar zijn dat er tot nog toe vijf. 'We moeten vermijden dat het virus hier wordt verspreid terwijl ze aan de andere kant van de wereld zo hun best doen om het uit te roeien', zegt Pierre Van Damme, hoofd van het Centrum voor de Evaluatie van Vaccinaties (CEV) van de Universiteit Antwerpen (UA), die het onderzoek leidt.

Luchtdichte containers

Dus liet de universiteit naast het ziekenhuis een afgesloten woonruimte voor proefpersonen bouwen, bestaande uit 66 luchtdichte containers met een aparte afvalwateropvang. Het medisch personeel mag enkel binnen met beschermende kledij, en ook het laboratorium waar de stalen worden verzameld, zit in het containerdorp zelf.

Vanaf 8 mei zullen hier twee keer vijftien personen in quarantaine verblijven, telkens maximaal 28 dagen. De proefpersonen hebben aparte slaap- en badkamers, maar delen kook- en ontspanningsruimtes. Ze hebben internet, telefoon, en kunnen aan groepsactiviteiten deelnemen. 'We besteden heel veel aandacht aan comfort', zegt Van Damme. 'We willen voorkomen dat iemand vroegtijdig vertrekt, want dan is de quarantaine verbroken.'

Dergelijke voorzorgsmaatregelen zijn uitzonderlijk. 'Dit is heel extreem', zegt Erwin Duizer, viroloog en poliospecialist van het RIVM en niet betrokken bij het Antwerpse onderzoek. 'Ik heb weleens antiviraal onderzoek meegemaakt in een afgesloten deel van een campus, maar in Antwerpen is het containmentregime nog hoger.' De maatregelen zijn genomen in overleg met de Wereldgezondheidsorganisatie.

De Antwerpse wetenschappers zijn vooral op zoek naar Nederlanders, omdat de proefpersonen als kind hun poliovaccin geïnjecteerd moeten hebben gekregen. Tegen polio bestaan twee vaccins: een niet-levend virus dat wordt geïnjecteerd (IPV), of een levend, afgezwakt virus dat oraal wordt toegediend. In geïndustrialiseerde landen wordt tegenwoordig uitsluitend IPV gebruikt, maar alleen in Nederland en Scandinavië gebeurt dit al zo lang dat er volwassen IPV-gevaccineerden zijn. Ontwikkelingslanden gebruiken voorlopig nog het orale vaccin, dat goedkoper is en makkelijker toe te dienen. Dat vaccin is efficiënt, maar heeft als nevenwerking dat het in 1 op 1 miljoen gevallen terugmuteert tot een actief virus, en dus polio veroorzaakt in plaats van voorkomt. Dat kleine risico was aanvaardbaar toen het vaccin nog duizenden levens redde, maar kan niet meer nu de ziekte bijna is uitgeroeid.

'Tegen polio bestaan twee vaccins: een niet-levend virus dat wordt geïnjecteerd (IPV), of een levend, afgezwakt virus dat oraal wordt toegediend.' Foto anp

De Antwerpse wetenschappers willen nu een verbeterde versie van het oraal vaccin testen: ze zullen nagaan hoe lang het virus in de stoelgang van proefpersonen aanwezig blijft, en of het nog muteert. Voor de proefpersonen is er geen gevaar, en zelfs als het virus zou ontsnappen, is het risico erg klein, want in België geldt voor polio een vaccinatieplicht. Wel mogen proefpersonen, als er na hun quarantaine nog restjes poliovirus in hun ontlasting zou zitten, niet naar Nederland, omdat de vaccinatiegraad in de bijbelgordel lager is.

Of er voldoende Nederlanders bereid zullen zijn zich een maand in Big Brotherachtige omstandigheden te laten testen, leidt bij Van Damme niet tot zorgen. De zoektocht naar vrijwilligers begon donderdag, en er meldden zich al meteen enkele geïnteresseerden. De grote Nederlandse studentenpopulatie in Antwerpen helpt vast ook. Deelnemers krijgen 'een paar duizend euro', maar volgens Van Damme doen bij vaccinstudies veel mensen uit altruïsme mee. Het containerdorp heeft een vergunning voor twee jaar. Na de poliostudie hoopt de Universiteit Antwerpen er andere besmettelijke ziektes te onderzoeken, zoals het longvirus MERS.

Foto anp

Werknemer Nederlands vaccinbedrijf besmet geraakt

Een werknemer van het Nederlandse vaccinbedrijf Bilthoven Biologicals is begin april besmet geraakt met het poliovirus. Dat hebben het bedrijf en het RIVM donderdag bekend gemaakt. De besmetting gebeurde in een afgeschermde ruimte, en er zijn meteen maatregelen genomen om verspreiding van het virus te voorkomen. Werknemers van vaccinbedrijven zijn standaard gevaccineerd en kunnen zelf niet ziek worden, maar kunnen het virus wel verspreiden via de ontlasting. De werknemer moet in quarantaine blijven tot het virus uit zijn ontlasting is, en wordt door het GGD opgevolgd. Ook zijn gezinsleden worden onderzocht.

Volgens het RIVM is het risico op verspreiding van het virus 'vrijwel nihil'. Het in Nederland gebruikte IPV-vaccin heeft niet de nevenwerking van het oraal vaccin, maar heeft als nadeel dat het tijdens de productiefase zeer besmettelijk is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.