Biertje? Dat kost ons 2,6 miljard

Hoeveel kost drankgebruik de samenleving? En hebben beleidsmaatregelen om consumptie terug te dringen wel effect? RIVM deed onderzoek in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid.

Archiefbeeld: Bier tijdens het huldigingsfeestje voor de Nederlandse sprinters in Sotsji Beeld anp

Drankgebruik, wat kost het ons?

Het RIVM becijferde in samenwerking met het Trimbos-instituut, Maastricht University en beleidsadviesbureau Ecorys dat alcoholgebruik ongeveer 8,1 miljard euro per jaar kost. Maar het levert natuurlijk ook wat op, bijvoorbeeld door de accijnzen en het 'consumentensurplus', het geluksgevoel dat drinkers ontlenen aan een goede borrel en dat door het RIVM in geld is gewaardeerd. Met aftrek van 5,5 miljard euro aan baten blijft er volgens het onderzoek zo'n 2,6 miljard euro over aan kosten die door de samenleving worden gedragen.

Waar zitten die kosten in?

Aan bijna alle aspecten is een prijskaartje gehangen. Veruit de grootste kostenpost zijn vroegtijdige sterfgevallen, door ziekte of door ongelukken en misdrijven waarbij drank in het spel was, goed voor 2,1 miljard euro. De reden daarvoor, licht hoofdonderzoeker van het RIVM Ardine de Wit toe, is dat het uitgangspunt is dat elk leven een bepaalde economische waarde vertegenwoordigt, naar aanleiding van richtlijnen vanuit de overheid. Die waarde weegt op tegen eventuele bespaarde kosten bij vroegtijdig overlijden, op de zorg of AOW bijvoorbeeld.

Op de tweede plaats komt productiviteitsverlies, denk aan ziekteverzuim en concentratieverlies door een doordeweekse kater. Dan zijn er nog kosten voor de inzet van politie en justitie, verkeersongevallen en de gezondheidszorg.

Maar ook minder voor de hand liggende gevolgen van drankgebruik zijn in de berekening meegenomen, zoals studievertraging, de psychologische schade voor slachtoffers van ­alcoholgerelateerd geweld en de kosten van overheidscampagnes gericht tegen drankmisbruik.

Archiefbeeld van twee vrouwen die genieten van een glas wijn tijdens een wijnproeverij. Beeld anp

Hoe nauwkeurig is dit bedrag?

De genoemde 2,6 miljard is een gemiddelde: het onderzoeksrapport stelt de kosten vast tussen de 2,3 en 2,9 miljard euro. 'Waar harde cijfers beschikbaar waren, zijn die natuurlijk gebruikt', zegt de Wit. 'Waren die er niet, is er een schatting gemaakt.' Zaken als productiviteitsverlies of de kosten van huiselijk geweld laten zich moeilijk vertalen in een exact geldbedrag, hoewel experts de schattingen van het RIVM aannemelijk achten.

'Mijn visie is dat ze nog heel voorzichtig zijn geweest', zegt hoogleraar psychiatrie aan het UMC Utrecht René Kahn. Het RIVM heeft bij de baten namelijk ook de positieve ­effecten van het bekende dagelijkse glas wijn op de gezondheid meegerekend, maar die zijn omstreden. ­Volgens Kahn laten recente onderzoeken dat gezondheidseffect niet zien.

Dat verklaart waarom de kosten van de gezondheidszorg met 0,4 miljard relatief laag uitpakken. Als het positieve gezondheidseffect buiten beschouwing wordt gelaten, kan er nog een miljard bij de kostenanalyse opgeteld worden, zegt De Wit.

Meer lezen?

Accijnsverhoging op alcohol kan 14 tot 20 miljard euro opleveren aan welvaartseffect. Lees hier de publicatie van het RIVM.

Is het eigenlijk veel, vergeleken met de kosten van ander ongezond gedrag?

Het laat zich lastig vergelijken, omdat zo'n uitgebreide kosten- en ­batenanalyse voor de gevolgen van bijvoorbeeld roken en overgewicht nog niet bestaat. Stichting Eindspel ­Tabak liet eerder dit jaar berekenen dat roken 33 miljard euro per jaar kost. Maar die kosten komen vrijwel geheel op het conto van de rokers, terwijl die 2,5 miljard ook gedragen wordt door het kwart van de Nederlanders dat geen druppel drinkt.

De gezondheidsgevolgen van ­roken en obesitas drukken weliswaar zwaarder op de zorgkosten dan alcoholgebruik, maar het effect van dit ongezonde gedrag op bijvoorbeeld de verkeersveiligheid of vandalisme zal niet erg groot zijn.

2,5 miljard euro dus. En nu?

Het RIVM berekende in opdracht van VWS het effect van drie versterkte beleidsmaatregelen: accijnsverhoging, inperking van het aantal verkooppunten en een verbod op alcoholreclames. Accijnsverhoging levert het meest op: het spekt de schatkist én zal ervoor zorgen dat er minder wordt gedronken, waardoor de maatschappelijke kosten zullen dalen. Bovendien is het wel zo eerlijk: de drinker betaalt.

De Wit: 'Als de accijns omhoog gaat, zal de drankconsumptie dalen. Daaraan hangen wij een positief effect: minder sterfte, minder schooluitval, et cetera.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.